Agarsiisa Qabduu Dhugaatii: Pilaastikaa fi Fiixee fi Qaruuraa Aluminiyeemii

Yoo meeshaa dhugaatii magariisa ta'e barbaaddan, qaruuraa aluminiyeemii hunda caalaa gaarii dha. US keessatti, . Qaruuraa kana keessaa %43 deebi'anii fayyadamuu argatu . Lakkoofsi kun hanga... 68% kutaalee biyyaa sirna deebi’uu kuufama qaban keessatti . Qaruuraa aluminiyeemii yeroo deebi’anii fayyadamanis anniisaa xiqqaa fayyadamu. Kunis meeshaalee biroo caalaa kaarboonii miila isaanii gadi buusuuf gargaara.

Waa'ee Lafaa ni yaadda, garuu waa'ee fayyaa keetiis ni yaadda. Wantoonni salphaa akka taʼan barbaadda, qaruuraa ykn qaruuraa erga gattee booda maaltu taʼa jettee yaadda. Yeroo qaruuraa pilaastikii, qaruuraa geejjibaa ykn qaruuraa aluminiyeemii filattu hunda pilaaneetii kana irratti dhiibbaa qaba. Dhugaatii itti aanu yeroo fudhattu maaltu siif baayʼee barbaachisaa akka taʼe yaadi.

Furtuu Fudhachuu

• Qaruuraa aluminiyeemii pilaaneetii kanaaf filannoo hunda caaludha. Salphaatti deebi’anii kan fayyadaman yoo ta’u, anniisaa qusatu. Dhugaatiiwwan haaraa fi nageenya isaanii eegu.

• Qaruuraa geejjibaa fayyaa keessaniif hunda caalaa nageenya qaba. Dhugaatii qulqulluu ni eegu. Garuu ulfaataa waan ta’aniif cabsuu danda’u. Humna dabalataa fayyadamee hojjechuuf.

• Qaruuraa pilaastikii salphaa fi baachuuf salphaadha. Garuu baay'ee deebi'anii hin fayyadaman. Maaykiroopilaastikiitiin naannoo faaluu danda’u.

• Qaruuraa aluminiyeemii deebi’anii fayyadamuun anniisaa hedduu qusata. Faalamas ni hir'isa. Kunis yeroo sirritti deebi’anii fayyadaman baay’ee ikoo-friendly isaan taasisa.

• Qaruuraa irra deebiin itti fayyadamuu danda'u fayyadamuun Lafa eeguuf gargaara. Meeshaalee balfa xiqqaa qaban sassaabuun gaarii dha. Filannoon kun guyyaa guyyaan amala magariisa ta’e ni deeggara.

Murtii Saffisaa

Waliigalatti Irra Caalu

Meeshaa dhugaatii pilaaneetii kana gargaaru barbaadda. Akkasumas salphaa fi nageenya akka qabaatu barbaadda. Qaruuraa aluminiyeemii yeroo waan hunda ilaaltan filannoo hundarra gaarii dha. Isaanis Lafaaf gaarii dha, itti fayyadamuuf salphaadha, dhugaatii keessanis nageenya kan eegudha.

• Qaruuraa aluminiyeemii meeshaalee biroo caalaa deebi’anii fayyadamu.

• Waa'ee Aluminium hanga ammaatti hojjetame hunda keessaa %75 ammallee itti fayyadama.

• Qaruuraa salphaa, cimaa fi baachuuf salphaadha.

• Ifa fi qilleensa cufuun dhugaatii keessan haaraa taasisu.

• Qaruuraa banu si hin barbaachisu, qaruuraanis gonkumaa hin cabne jechuun ni danda’ama.

Tokkoon tokkoon qabduu akkamitti akka hojjetu ilaaluuf karaan saffisaa kunooti:

Gosa Qabduu	Sadarkaa Deebi’ee Fayyadamaa (US) .	Deebi’ee fayyadamuu danda’uu	Miila Kaarboonii	Gaasii Geejjibaa	Faayidaa Ijoo	Miidhaa Ijoo
Qaruuraa Aluminiyeemii	~45%	100%, daangaa hin qabne	Gadi aanaa (yoo deebi’ee fayyadame) .	Irra gadi aanaa	Jabaa, salphaa, deebi’ee fayyadamuuf gaarii dha	Yoo deebi’ee hin fayyadamne ol’aanaa
Qaruuraa Fiixee	~32%	100%, daangaa hin qabne	Ol aanaa	Ol'aanaa	Irra deebiin kan itti fayyadamu, maaykiroopilaastikii hin qabu	Ulfaataa, dadhaboo
Pilaastikaa (PET) .	~8%	Daangeffame	Giddugaleessa	Gadi bu'aa	Salphaa, gatii salphaa	Deebi’ee fayyadamuu gadi aanaa, faalama

Maaliif Injifata

Qaruuraa aluminiyeemii qabxii gaarii hedduu qaba. Irra deddeebitee deebitee fayyadamuu dandeessa. Yeroo deebi’anii fayyadaman qulqullina hin dhaban. Aluminium deebi’ee fayyadamuun anniisaa qaruuraa haaraa hojjechuu caalaa baay’ee xiqqaadha. Kunis qabeenya qusachuun faalama gadi buusa. Qaruuraa walitti qabuu fi addaan baasuun salphaadha. Waa'ee 90% qaruuraa fayyadaman sassaabamee irra deebi'amee itti fayyadamu . Kun geejjibaa ykn pilaastikii caalaa baayyee gaarii dha.

Beektuu? Qaruuraa aluminiyeemii dhugaatii keessan qaruuraa geejjibaa caalaa saffisaan akka qabbanaa'u taasisa. Kun guyyoota ho'aa fi dafee qabbanaa'uuf baay'ee gaarii dha.

Qaruuraa bakka tokkoo gara bakka biraatti socho’uun nageenya qaba. Akka feesbuukii hin cabsan. Ulfaatinni isaanii salphaan konkolaattonni fe'umsaa boba'aa xiqqaa fayyadamu jechuudha. Kunis faalama gadi buusuun pilaaneetii gargaara. Yeroo qaruuraa aluminiyeemii fudhattu meeshaaleen bakka kuufama bishaanii akka hin seenne gargaarta. Akkasumas meeshaa dhugaatii keessan nageenya qabuu fi haaraa taasisu argatta.

Pilaastikaa

Oomisha

Qaruuraa pilaastikii bakka ilaaltan hundatti argama. Qaruuraa baay'een isaanii fayyadamu PET, kan koodii deebi'ee fayyadamuu #1 qabu . HDPEn jugs gurguddoof kan oolu yoo ta'u koodii #2 qaba. PCn qaruuraa qabbanaa'aa bishaanii gurguddoof. Dhaabbileen amma qaruuraa salphisuu fi pilaastikii xiqqaa fayyadamu. Qaruuraa tokko tokko qaba anniisaa qusachuuf PET deebi’ee fayyadame.

• PET qaruuraa bishaanii pilaastikii irra caalaan isaa keessatti fayyadama.

• HDPEn qaruuraa gurguddoof kan ooludha.

• Qaruuraa poliikaarbooneetii yeroo baay’ee irra deebi’amee itti fayyadamuun ni danda’ama.

• Pilaastikaa deebi’ee fayyadame fayyadamuun yeroo qaruuraa hojjetan anniisaa qusata.

Qaruuraa pilaastikii hojjechuun anniisaa albuudaa fi meeshaalee sochoosan irraa argamu fayyadama. Qaruuraa deebi’ee fayyadamuun anniisaa xiqqaa fayyadamuuf gargaara, keessumaa qabiyyee deebi’ee fayyadame baay’ee qabaachuudhaan.

Dhiibbaa itti uumuu

Qaruuraa pilaastikii hojjechuuf boba'aa fosiilii baay'ee barbaachisa . Adeemsi kun gaazota mana magariisaa kan gadi lakkisu yoo ta’u, zayitaa fi bishaan fayyadama. Qaruuraa pilaastikii yoo darbattan waggoota dhibbaan lakkaa'aman turuu danda'a. Balfi pilaastikii bakka kuufama bishaanii guutee bishaan ni faala. Bara 2019tti pilaastikoonni qaama gaasiiwwan manaa addunyaa irratti gadi lakkifaman keessaa tokko turan. Namoonni pilaastikii fayyadamuu yoo itti fufan, . gadi lakkifamni bara 2060tti dachaa lama ta’uu danda’a.

Gorsa: Qaruuraa pilaastikii yeroo tokkotti fayyadamu muraasa fayyadamuun gadi lakkifamuu kaarboonii hir’isuuf gargaara, qabeenya qusata.

Eegumsa

Qaruuraa pilaastikii dhugaatii nageenya akka hin qabne taasisa. Jajjaboo fi salphaa waan ta’aniif salphaatti hin cabsan. Pilaastikichi qilleensaa fi jiidhina akka hin seenne taasisa. Kunis dhugaatii keessan yeroo dheeraaf haaraa akka turu gargaara. Qaruuraa bifaafi guddina hedduu qaba. Irra caalaan isaanii golgaa cimaa kan dhangala’aa fi jarmii dhaabu qabu.

Amala Eegumsaa	Ibsa
Eegumsa Qaamaa	Qaruuraa salphaatti hin caccabsu ykn hin dhangala’u.
Amaloota Gufuu	Pilaastikiin jiidhina fi oksijiinii ni cufa.
Amaloota Mijataa	Kophee iskiriyuutiin banamuu fi cufuu salphaadha.
Turtii & Ulfaatina Salphaa	Pilaastikiin salphaa fi cabsuuf rakkisaadha.

Mijannaa

Qaruuraa pilaastikii qabachuun salphaadha . Yoo gadi dhiifte hin cabsan. Isaan safara hedduu qaba . Oomishtoonni pilaastikii bifa hedduutti bocuu danda’u. Qaruuraa irratti mallattoo kaa'uun salphaa waan ta'eef maal akka dhugdu beekta.

• Qaruuraa PET cimaa fi jijjiiruun rakkisaadha.

• Isaanis salphaa fi socho’uuf salphaadha.

• Qaruuraa pilaastikii namoota hojiin itti baay'ateef baay'ee gaarii dha.

Deebi’ee fayyadamuu

Qaruuraa pilaastikii deebitee fayyadamuu dandeessa, garuu baay'een isaanii deebi'anii kan fayyadaman miti . US keessatti qaruuraa pilaastikii tokko tokko qofatu deebi'ee fayyadamu. Namoonni baay'een pilaastikii kam akka deebi'anii fayyadaman hin beekan. Bakkeewwan tokko tokko tajaajila deebi’anii fayyadamuu hin qaban. Qaruuraa baay’een isaanii PET ykn HDPE fayyadamu, kunis deebi’ee fayyadamuu ni danda’ama. Pilaastikoonni walmakaa deebi’anii fayyadamuuf rakkisaadha. Addunyaa irratti pilaastikii xiqqaa qofatu deebi'ee fayyadamu. Kan hafe gara bakka kuufama ykn naannootti deema.

Hubachiisa: Qaruuraa pilaastikii deebi’ee fayyadame irraa hojjetame funaanuun deebi’anii fayyadamuun qisaasama hir’isuu fi anniisaa qusachuuf gargaara.

Fuullee

Oomisha

Qaruuraa geejjibaa wantoota uumama keessatti argaman irraa hojjetama. Warshaaleen itti fayyadama cirracha, asheeta soodaa fi dhagaa liimsaa geejjibaa hojjechuuf. Akkasumas, geela deebi'ee fayyadame, kunis cullet jedhama itti dabalu. Cullet baay’ee fayyadamuun qabxii baqinaa gadi buusuuf gargaara. Kana jechuun warshaaleen anniisaa xiqqaa fayyadamu jechuudha. Yoo cullet %10 dabalataa itti dabalte, anniisaa gara %3 xiqqaa fayyadamta. Qaruuraa feesbuukii har'aa kan duraanii caalaa salphaadha. Ulfaatina isaanii qaruuraa dulloomaa irraa gara %40 gadi. Qaruuraa salphaa ta'e jechuun konkolaattonni fe'umsaa boba'aa xiqqaa fayyadamu jechuudha.

Feesbuukii hojjechuun humna guddaa barbaada. Gilaasii kiiloo tokko hojjechuuf, waa'ee si barbaachisa Anniisaa meeggaajuul 22 . Kunis meeshaalee sana baqsuu, bocuu fi qopheessuu dabalata.

Dhiibbaa itti uumuu

Qaruuraa geejjibaa wantoota uumamaa irraa waan dhufaniif balfi pilaastikii hin jiru. Maaykiroopilaastikii ykn keemikaalli dhugaatii keessan keessa akka seenu yaadda’uu hin qabdan. Garuu geela hojjechuun ho'a baay'ee ol'aanaa fi anniisaa baay'ee barbaada. Kunis geejjibni aluminiyeemii ykn pilaastikii caalaa kaarboonii guddaa akka qabaatu taasisa. Yoo gilaasii haaraa fayyadamtan dhiibbaan isaa daran ol'aanaadha. Gilaasii deebi’ee fayyadamuun anniisaa qusachuuf gargaara, faalamas ni hir’isa.

Dhiibbaa Dhiibbaa (Impact Factor).	Ibsa
Meeshaalee Jallisii	Cirracha, soodaa, dhagaa liimsaa
Itti Fayyadama Annisaa	Baqsuu fi bocuuf ol aanaa
Miila Kaarboonii	Aluminium caalaa olka’aa, yoo deebi’ee fayyadame gadi aanaa
Balaa Faalama	Maaykiroopilaastikii hin qabu, meeshaa nageenya qabu

Eegumsa

Glass dhugaatii keessaniif eegumsa cimaa kenna. Waan keessa galchite waliin deebii hin kennu. Dhugaatiin kee qulqulluu fi haaraa ta'ee hafa. Glass qilleensaa fi bishaan akka hin seenne waan godhuuf mi'aan yeroo dheeraa turuu danda'a. Dhugaatii kee qofa dhandhamta malee qaruuraa miti. Glass salphaatti hin xuuxu ykn hin xuqu. Garuu yoo gadi dhiifte cabsuu danda'a.

Mijannaa

Qaruuraa geejjibaa ulfaataa fi caccabuu danda'a. Isaan baatanii deemuun pilaastikii ykn qaruuraa baachuu caalaa ulfaataadha. Yeroo qaruuraa geejjibaa sochooftan of eeggannoo gochuu qabdu. Qaruuraa geejjibaa baay’een isaanii qaruuraa banaa barbaadu. Qaruuraa geejjibaa bareedaa fakkaata, harka keessan keessattis jabaa ta'ee isinitti dhagahama.

• Qaruuraa geejjibaa kalaasikii fi faashinii fakkaata.

• Dhugaatiiwwan akka mi'aawu taasisan.

• Suuta jettee qabachuu qabda.

Deebi’ee fayyadamuu

Qaruuraa geejjibaa deebi’anii fayyadamuun naannoo gargaara. US keessatti waa'ee... qaruuraa geejjibaa sadii keessaa tokko deebi'ee fayyadama . Mootummoonni sirna kuufama qaban gara %63 qaruuraa geejjibaa deebi’anii fayyadamu. Kutaaleen biyyaa biroo gara %24 deebi’anii fayyadamu. Geejjibni qulqulluu fi sassaabame deebi’ee fayyadamuuf gaarii dha. Yoo geejjibni kosii biroo waliin makame, deebi’anii fayyadamuun ni ulfaata. Geejjibaa sochoosuu fi deebisee fayyadamuun humnaa fi maallaqa dabalataa gaafata. Deebi’ee fayyadamuu fooyya’aan bakka kuufama addaa fi sagantaa kuufama dabalataa barbaada.

Gorsa: Qaruuraa geejjibaa bakka deebi’ee fayyadamuun cimaa ta’etti fudhadhu. Kunis qaruuraa keessan akka deebi'ee baratu gargaara.

Qaruuraa Aluminiyeemii

Oomisha

Qaruuraa aluminiyeemii albuuda boksii irraa dhufa. Albuuda baastonni bakkeewwan akka Awustiraaliyaa keessatti boksii qotu. Ameerikaa Kibbaattis albuuda baasu. Warshaaleen ho’aa fi bishaaniin booksaayitii gara aluminiitti jijjiiru. Alumiinaan ho’a baay’ee ol’aanaa irratti ni baala. Kunis sibiilli aluminiyeemii hojjeta. Aluminium hojjechuun anniisaa hedduu fayyadama. Qaruuraa deebi’ee fayyadamuun anniisaa sana hunda jechuun ni danda’ama. Isa qaruuraa haaraa hojjechuu wajjin wal bira qabamee yoo ilaalamu hanga %95 qusata . Deebi’ee fayyadamuunis gaazota mana magariisaa hamma walfakkaatuun hir’isa.

Dhiibbaa itti uumuu

Qaruuraa aluminiyeemii pilaaneetii kanaaf qaruuraa geejjibaa ykn pilaastikii caalaa gaarii dha. Yoo deebiftanii fayyadamtan kun dhugaadha. Aluminium deebi’ee fayyadame irraa qaruuraa hojjechuun anniisaa xiqqaa fayyadama. Akkasumas gadi lakkifamuu xiqqaa uuma. US keessatti qaruuraa baay'een isaanii qabiyyee deebi'ee fayyadame gara %71 qabu. Aluminium deebi’ee fayyadame fayyadamuun albuuda xiqqaa jechuudha. Faalama xiqqaa jechuudha. Deebi’ee fayyadamuun meeshaalee gatii guddaa qaban bakka kuufamaatti akka hin baane taasisa.

Gama Dhiibbaa Naannoo	Gadifageenyaan
Gaasii Giriin Haawus Gaasii	Yeroo deebi’ee fayyadamu gadi bu’aa; oomishni aluminiyeemii GHG addunyaa keessaa %3 ta’a
Itti Fayyadama Annisaa	Deebi’ee fayyadamuun oomisha haaraa wajjin wal bira qabamee yoo ilaalamu anniisaa %95 qusata
Saffisa Deebi’ee Fayyadamaa	US keessatti %43; %71 qabiyyee deebi’ee fayyadame qaruuraa haaraa keessatti
Faalama Maaykiroopilaastikii	Maaykiroopilaastikiin hin gadhiifamne

Yoo qaruuraa aluminiyeemii tokko deebiftee fayyadamte, TV sa’aatii sadiif hojjechuuf humna gahaa qusatta.

Eegumsa

Qaruuraa aluminiyeemii dhugaatii nageenya qabuu fi haaraa taasisu. Qaruuraa ifaafi qilleensa ni cufa. Kunis manca’uu dhaabuuf gargaara. Keessatti, foolii addaatu ​​jira. Fooliin dhugaatichi sibiilli akka hin tuqne taasisa. Kunis dhugaatii keessan akka mi'aawu taasisa. Akkasumas dhuguuf nageenya akka qabaatu taasisa. Qaruuraa cimaa fi dhangala’aa irraa kan eegudha. Yeroo erguus miidhaa ni dhaabsisa.

Mijannaa

Qaruuraa aluminiyeemii fayyadamuun salphaadha. Isaan salphaa waan ta’aniif baay’ee baachuu dandeessa. Qaruuraa yoo kufe hin cabsan. Firijii keessatti walitti tuuluu dandeessu. Akkasumas, sheelfota suuqii irratti tuulamu. Dizaayiniin kun dhangala'aa akka dhaabbatu gargaara. Qaruuraa fudhachuuf baayyee gaarii dha. Oomishtoonni qaruuraa safara adda addaa hojjetu. Sibiilli sun dafee dhugaatii ni qabbanaa'a. Akkasumas dhugaatii yeroo dheeraaf akka qabbanaa'u taasisa.

• Salphaatti baachuuf salphaa fi cimaa

• Tuulamuu kan danda'uu fi bakka qusata

• Dhangala'aa kan hin dandeenyee fi jijjiiruuf rakkisaadha

• Chills saffisaan dhugaatii akka qabbanaa'an taasisa

Deebi’ee fayyadamuu

Qaruuraa aluminiyeemii deebi'anii fayyadamuuf baay'ee gaarii dha. US keessatti gara %43 qaruuraa deebi'ee fayyadamu. Industirichi aluminiyeemii deebi'ee fayyadame hunda jechuun ni danda'ama qaruuraa haaraadhaaf fayyadama. Kunis deebi’ee fayyadamuu (closed-loop recycling) jedhama. Qaruuraa deebi’ee fayyadamu hundi jechuun ni danda’ama qaruuraa haaraa ta’a. Giddugaleessaan qaruuraa %71 meeshaa deebi’ee fayyadamu qaba. Qaruuraa aluminiyeemii gara maaykiroopilaastikii hin jijjiiramu. Qaruuraa deebi'ee fayyadamuun yeroo hunda pilaaneetii kana gargaara.

Wal bira qabuu

Naannoo

Konteenara kamtu pilaaneetii kanaaf gaarii akka ta'e beekuu barbaadda. Tokkoon tokkoon gosa karaa adda addaatiin Lafa irratti dhiibbaa qaba. Hamma anniisaa adda addaa fayyadamuun faalama adda addaa fidu. Isaan wal bira qabuuf gabatee kana ilaalaa:

Meeshaa	Miila Kaarboonii (kg CO2 eq) .	Dhiibbaa Omishaa fi Qabeenyaa	Yaadannoo Faalamaa fi Deebi’ee Fayyadamaa
Fuullee	1176	Anniisaa olaanaa kan baqsuuf; albuuda cirrachaa lafaa fi bishaan miidha	Deebi’ee fayyadamuu kan danda’u garuu ulfaataa dha; gadi lakkifamuu geejjibaa olaanaa; kasaarri deebi’ee fayyadamuu olaanaa ta’uu danda’a
Aluminiyeemii	887	Albuudni booksiitiin faalama; haaraa hojjechuuf humna guddaa kan fudhatu	Bara baraan deebi’ee kan fayyadamuu danda’u; ulfaatina salphaa kan qabu; saffisa deebi’ee fayyadamuu olaanaa; faalama geejjibaa xiqqaachuu
Pilaastikaa	436	Boba’aa fosiilii irraa kan hojjetame; anniisaa xiqqaa hojjechuuf	Deebi’ee fayyadamuu wajjin ni manca’a; faalama maaykiroopilaastikii; saffisa deebi’ee fayyadamuu gadi aanaa ta’uu isaati

Qaruuraa pilaastikii salphaa waan ta’eef hojjechuu fi socho’uuf humna xiqqaa fayyadamu. Kunis kaarboonii miila gadi aanaa isaaniif kenna. Garuu pilaastikiin gara xixiqqoo maaykiroopilaastikii jedhamanitti caccabuu danda’a. Isaan kun galaana ykn bakka kuufamaatti dhumuu danda’u. Qaruuraa geejjibaa wantoota uumamaa kan akka cirrachaa irraa dhufa. Ulfaatoo waan ta’aniif hojjechuuf ho’a guddaa barbaadu. Kana jechuun anniisaa dabalataa fayyadamuu fi faalama dabalataa uumu jechuudha. Qaruuraa aluminiyeemii jalqaba irratti anniisaa guddaa barbaada. Albuuda baasuu fi baqsuu aluminiyeemii naannoo miidhaa. Garuu qaruuraa yoo deebitee fayyadamte anniisaa sana hunda jechuun ni danda'ama qusatta. Qaruuraa salphaa waan ta’eef konkolaattonni fe’umsaa boba’aa xiqqaadhaan sochoosuuf fayyadamu. Qaruuraa aluminiyeemii deebi'anii fayyadamuun pilaaneetii kana baayyee gargaara.

Gorsa: Faalama xiqqaa fi kaarboonii xiqqaa yoo barbaadde qaruuraa aluminiyeemii deebi’ee fayyadame filadhu.

Fayyaa

Yeroo meeshaa dhugaatii fudhattu fayyaan kee barbaachisaa dha. Qaruuraa geejjibaa fayyaa keessaniif hunda caalaa nageenya qaba. Keemikaalli kamiyyuu dhugaatii keessan keessa akka seenu hin hayyaman. Mi'aa qulqulluu qaruuraa irraa balaa tokko malee argatta.

Qaruuraa aluminiyeemii keessaa pilaastikii qaba. Fooliin kun yeroo baayyee Bisphenol A (BPA) qaba. BPAn rakkoo fayyaa kan akka kaansarii, ulfaatina qaamaa dabaluu, dhukkuba sukkaaraa, fi jijjiirama sirna ittisa qaamaa fiduu danda'a. BPAn xiqqaan illee siif hamaa ta’uu danda’a. Biyyoonni tokko tokko BPA paakeejii nyaataa keessatti dhorkaniiru, garuu qaruuraa hedduun ammallee itti fayyadamu.

Qaruuraa pilaastikaas balaa qabaachuu danda’a. Pilaastikoonni tokko tokko keemikaalota gadi lakkisu, keessumaa yoo irra deebitee itti fayyadamte ykn aduu keessa yoo dhiifte. Keemikaalonni kun yeroon darbaa deemuun hormoonii fi fayyaa keessan jeequu danda'u.

Hubachiisa: Fayyaa keessaniif filannoo nageenya qabu yoo barbaaddan qaruuraa geejjibaa hunda caalaa gaarii dha.

Mijannaa

Dhugaatii baattee itti fayyadamuuf salphaa ta'e barbaadda. Qaruuraa pilaastikii hunda caalaa salphaadha. Isaan salphaa fi ciccimoo dha. Tokko yoo gadi dhiifte hin cabsu. Kophee iskiriyuutiin cufuu dandeessu. Isaan micciirtee bocaafi guddina hedduu keessaa fudhachuu dandeessa. Namoonni baay'een qaruuraa pilaastikii jireenya hojiin itti baay'atu waan ta'eef ni jaallatu.

Qaruuraa aluminiyeemiis salphaa fi cimaa dha. Dhugaatii saffisaan qabbaneessuun firijii keessatti akka gaariitti walitti tuula. Garuu qaruuraa erga bantee booda cufuu hin dandeessu. Bocni isaa akka pilaastikii kan jijjiiramu miti. Dhugaatii kee yoo hin xumurre dhangala’uu dandeessa.

Qaruuraa geejjibaa faashinii ta'ee kan itti dhaga'amu yoo ta'u, dhugaatiiwwan akka mi'aawu taasisa. Garuu ulfaataa waan ta’aniif cabsuu danda’u. Yeroo baayyee meeshaa qaruuraa banu si barbaachisa. Keessattuu daa'immaniif ykn yeroo ala jirtan koochoo baatanii deemuun caalaatti ulfaataadha.

• Qaruuraa pilaastikii: baachuuf salphaa, irra deebi’amee kan cufamuu danda’u, boca hedduu kan qabu

• Qaruuraa aluminiyeemii: salphaa, cimaa, saffisaan qabbanaa’aa, irra deebi’amee kan hin cufamne

• Qaruuraa geejjibaa: ulfaataa, dadhaboo, kunuunsa barbaadu

Deebi’ee fayyadamuu

Deebi’ee fayyadamuun kosii bakka kuufam

Meeshaa	Saffisa Deebi’ee Fayyadamaa Addunyaa	Sadarkaa Deebi’ee Fayyadamaa Ameerikaa (2018) .	Gahumsa Deebi’ee Fayyadamaa	Hubachiisa
Aluminiyeemii	71% .	50.4% .	90% .	Bara baraan jechuun ni danda’ama deebi’ee fayyadama; geengoo ol’aanaa ta’e
Fuullee	34% .	~39.7%	Giddugaleessa	Yeroo baayyee deebi'ee fayyadamuu danda'a, garuu ulfaataa fi dadhaboo dha
Pilaastikaa	40% .	29.1% .	Gadi bu'aa	Qulqullinni deebi’ee fayyadamuu wajjin gadi bu’a; irra caalaan isaanii akka qisaasamaatti xumurama

Qaruuraa aluminiyeemii deebi’anii fayyadamuuf hunda caalaa gaarii dha. Qaruuraa baay'een isaanii ji'a lama hin guunne keessatti gara qaruuraa haaraatti jijjiiramu. Qaruuraa geejjibaa yeroo baayyee deebi'ee fayyadamuu ni danda'a, garuu anniisaa guddaa waan barbaaduuf akkasitti gahumsa hin qabu. Qaruuraa pilaastikii saffisa deebi’ee fayyadamuu isa gadi aanaa qaba. Pilaastikiin deebi’ee fayyadame keessaa muraasni qofti qaruuraa haaraa ta’a. Pilaastikiin baay’een isaa akka kosii ykn uumamaan xumurama.

Yoo meeshaan keessan akka deebi’ee fayyadamuu fi irra deebi’amee itti fayyadamu barbaaddan, qaruuraa aluminiyeemii hunda caalaa gaarii dha.

Gorsa Xumuraa

Filannoo Ikoo-Michuu

Meeshaa dhugaatii sirrii ta'e filachuudhaan pilaaneetii kana gargaaruu dandeessa. Filachuu gilaasii ykn aluminiyeemii yeroo baay’ee deebiftee fayyadamuu waan dandeessuuf. Meeshaaleen kun yeroo deebi’anii fayyadaman qulqullina hin dhaban. Yeroo tokko tokko, qaruuraa biqiltoota akka qamadii irraa hojjetaman arguu dandeessu. Qaruuraawwan kun zayita xiqqaa kan fayyadaman yoo ta'u, Lafaaf wayya.

• Meeshaalee geejjibaa ykn aluminiyeemii irra deddeebitee akka deebitee fayyadamuu dandeessuuf fudhadhu.

• Qaruuraa biqiltuu irratti hundaa’e ykn kompostii ta’e yoo manneen daldalaa keessatti argitan yaalaa.

• Kosii xiqqaa gochuuf meeshaalee dabalataa xiqqaa qaban paakeejii salphaa filadhu.

• Balfa yeroo tokkotti fayyadamu dhaabuuf qaruuraa irra deebiin guutamuu danda’u ykn irra deebi’amee itti fayyadamuu danda’u fayyadamuu.

• Maqaan kun waa'ee magariisa ta'uu dubbachuu isaa ilaaluuf asxaa ilaalaa.

Gorsa: Yeroo hunda bakka jiraattutti meeshaa kee deebiftee fayyadamuu akka dandeessu ilaali.

Fayyadama Guyyaa Guyyaa

Guyyaa guyyaan jijjiirama xixiqqoo gochuun Lafa gargaaruu dandeessa. Pilaastika yeroo tokkotti fayyadamu xiqqaa fayyadamuuf yaali. Yeroo manaa baatan qaruuraa bishaanii ykn buna ofii keessanii fidaa. Yoo pilaastikii fayyadamtan deebiftanii fayyadamuu hin dagatinaa. Qaruuraa dulloomaa hojii harkaa ykn wantoota kuufachuufis fayyadamuu dandeessa.

• Kan yeroo tokkotti fayyadamuu dhiisanii qaruuraa ykn kooppii irra deebi’amee itti fayyadamuu danda’u fayyadamaa.

• Dhugaatiiwwan keessan akka hin miidhamneef qaruuraa BPA irraa bilisa ta’e ykn geejjibaa filadhaa.

• Qaruuraa keessan mana keessatti ykn buufata bishaan itti guutan irratti guutaa.

• Sagantaan kuufama naannoo keessan yoo jiraate qaruuraa geejjibaa deebisaa.

• Meeshaalee keessan hunda akka kosii keessatti hin dhumneef deebi’anii fayyadamaa.

Hubachiisa: Qaruuraa aluminiyeemii salphaa fi deebi’anii fayyadamuuf salphaa waan ta’eef dhugaatii deemsa irratti dhuguuf baay’ee gaarii dha.

Amala Magariisaa

Dhugaatii kee keessa maaltu akka jiru yaaduudhaan filannoo kana caalu gochuu dandeessa. Namoonni baay'een amma dhugaatii waliin fudhatu wantoota uumamaa ykn orgaanikii . Dhugaatii biyya keessaa bitachuun pilaaneetii fi hawaasa keessan gargaara. Asxaalee 'itti fufiinsa qabu' ykn 'madda naannoo.' jedhan barbaadi.Namoonni baay'een deebi'anii fayyadamuu fi kompostii gochuu barbaadu, tokko tokko immoo oomisha magariisaaf kaffaltii dabalataa ni kaffalu.

Amala Magariisaa	Maaliif Barbaachisaa Ta'a
Naannoo fi orgaanikii filadhu	Faalama ni kuta, qonna naannoo ni gargaara
Deebi’ee fayyadamuu fi kompostii gochuu	Kosii bakka kuufamaatti akka hin baane taasisa
Eco-labels barbaadaa	Oomisha magariisaa salphaatti akka argatu taasisa
Deeggarsa deebisee guutuu fi deebisuu	Balfa paakeejii yeroo tokkotti fayyadamuu ni hir’isa

Jijjiiramni xixiqqoo guyyaa guyyaan gootu dhuguma naannoo gargaaruu danda’a.

Meeshaalee dhugaatiidhaaf filannoo hedduu qabda. Qaruuraa Aluminiyeemii naannoodhaaf adda ta'ee mul'ata. Gaasii manaa xiqqaa uumuu, salphaatti deebi’anii fayyadamuu, fayyaa keessan hin miidhan. Fayyaaf filannoo nageenya qabu yoo barbaaddan, gilaasiin akka gaariitti hojjeta garuu anniisaa dabalataa fayyadama. Qaruuraa pilaastikii salphaa fi gatii salphaa ta’us faaluu waan danda’uuf keemikaala gadi lakkisuu danda’a. Yeroo dandeessanitti qaruuraa irra deebi’anii itti fayyadamuu danda’an fayyadamuuf yaalaa. Jijjiiramni xiqqaan hundi pilaaneetii kana eeguuf gargaara.

FAQ

Qaruuraa aluminiyeemii deebi’anii fayyadamuuf maaltu akka fooyya’u taasisa?

Qaruuraa aluminiyeemii yeroo baay’ee deebi’ee fayyadamuu ni danda’ama. Sibiilli sun yeroo hunda jabaatee jiraata. Deebi’ee fayyadamuun qaruuraa haaraa hojjechuu caalaa anniisaa xiqqaa fayyadama. Qaruuraa deebi’anii fayyadaman baay’een isaanii dafanii qaruuraa haaraa ta’u.

Gorsa: Tokko deebisee fayyadamuun anniisaa gahaa TV tokkoof sa’aatii sadiif humna kennuuf qusachuu danda’a.

Qaruuraa geejjibaa dhugaatii pilaastikii ykn aluminiyeemii caalaa nageenya qabaa?

Qaruuraa geejjibaa keemikaalli dhugaatii keessan keessa hin seenu. Mi'aa qulqulluu argatta. Glass dhangala’oo wajjin hin makamu. Dhugaatiiwwan akka hin miidhamneef geela amanachuu dandeessa.

Konteenara	Balaa Keemikaalaa Dhangala’uu
Fuullee	Homaa
Aluminiyeemii	Ta'uu danda'a (BPA lining) .
Pilaastikaa	Kan danda'amu

Qaruuraa pilaastikii maaliif faalama fida?

Qaruuraa pilaastikii gara xixiqqoo maaykiroopilaastikii jedhamanitti caccaba. Buqqeeleen kun bineensotaa fi bishaan miidhuu danda’u. Qaruuraa pilaastikii baay’een isaanii deebi’anii hin fayyadaman. Balfa pilaastikii bakka kuufama fi galaana keessatti argita.

Meeshaalee dhugaatii irra deebitee fayyadamuu dandeessaa?

Qaruuraa geejjibaa fi qaruuraa pilaastikii tokko tokko irra deebitee fayyadamuu dandeessa. Qaruuraa aluminiyeemii irra deebiin akka itti fayyadamaniif hin hojjetaman. Qaruuraa irra deebiin guutamuu danda'u fayyadamuun pilaaneetii kana gargaara.

• Glass: Irra deebiin itti fayyadamuuf gaarii dha

• Pilaastikaa: Yeroo tokko tokko irra deebi’amee itti fayyadamuu danda’a

• Aluminium: Irra deebiin itti hin fayyadamne

Konteenara kamtu baachuuf salphaadha?

Qaruuraa pilaastikii salphaa fi cimaa dha. Bakka barbaaddetti isaan geessuu dandeessa. Qaruuraa aluminiyeemii salphaadha garuu irra deebitee cufuu hin dandeessu. Qaruuraa geejjibaa ulfaataa fi caccabuu danda'a.

Hubachiisa: Imalaafi ispoortiidhaaf qaruuraa pilaastikii filannoo hundarra gaariidha.