Uñakipatanaka: 0 Qillqiri: Sitio Editor Uñt’ayawi: 2025-09-11 Uñstayata: Sityu

Jumatix ch’uxña umañ phukhu munsta ukhaxa, aluminio latanakax wali askiwa. EE.UU. markanxa, 43% uka latanakax reciclatäxiwa . Aka jakhüwix akham sañ muni 68% estados ukanakan sistemas de retorno de depósitos ukanakan . Aluminio latanakax juk’a ch’amampiw apnaqapxaraki, kunawsatix reciclatäki ukhaxa. Ukax yaqha materiales ukanakat sipanx carbono ukar juk’amp jisk’achañatakiw yanapt’i.
Uraqpachat llakisipxtaxa, ukampis k’umaräñ tuqit amuyt’apxaraktawa. Kunanakas jan chʼamäñap munta, ukat mä botella jan ukax lata jaquntañ tukuyasax kunas pasaspa sasaw jisktʼasirakta. Sapa kutiw plástico botella, vidrio botella jan ukax aluminio lata ajlliñax planetarux jan walt’ayi. Jutïr umañ ajllkäta ukhajja, kunas jumatakejj jukʼamp wakiskirïspa uk amuytʼam.
Aluminio latanakax aka planetatakix wali askiwa. Jupanakax jasakiw reciclapxi ukat energía uksa qhispiyapxi. Jupanakax umañanak fresco ukat jan kuna usunïñapatakiw uñjapxi.
Vidrio botellanakax k’umaräñamatakix juk’amp jan waliwa. Jupanakax umañanak q’uma uñjapxi. Ukampis wali llakkañäpxiwa ukat pʼakjasipxarakispawa. Jupanakax juk’amp ch’amampiw lurañatakix apnaqapxi.
Plástico botellanakax k’achawa ukat jank’akiw apañaxa. Ukampis janiw sinti reciclatäpkiti. Microplásticos ukanakampixa pachamamaru q’añuchapxaspaw.
Aluminio latanak reciclañax walja ch’amaw qhispiyasi. Ukat qʼañuchañanakas jukʼampiw utjaraki. Ukax jupanakarux juk’amp eco-amigable ukhamaw tukuyi kunapachatix chiqaparu reciclatäki ukhaxa.
Wasitat apnaqañ botellanak apnaqañax Uraqir jark’aqañatakiw yanapt’i. Jisk’a q’añunakani phukhunak apthapiñax wali askiwa. Aka ajlliwinakax sapa uruw ch’uxña saräwinakarux yanapt’i.
Jumax mä umañ phukhu munasma, ukax planetaruw yanapt’i. Ukat jan chʼamäñapataki ukat jan kuna jan waltʼäwin uñjasiñapatakis munaraktawa. Aluminio latanakax wali askiwa kunapachatix taqi kunas uñakipt’atäki ukhaxa. Ukanakax Uraqitakix wali askiwa, apnaqañax janiw ch’amäkiti, ukat umañax jan kuna jan walt’äwin uñjasiñapataki.
Aluminio latanakax yaqha phukhunakat sipanx juk’ampiw reciclatäpxi.
Ukxata 75% taqi aluminio luratanakat jichhakamax wali apnaqatawa.
Latanakax k’acha, ch’amani, ukat jank’akiw apañjama.
Jupanakax qhanampi thayampi jark’aqasaw umañamx suma q’umachapxi.
Janiw botella jistʼarañax wakiskiti, ukat latanakax niyas janipuniw pʼakjatäkiti.
Akax mä jank’a thakhiw kunjams sapa phukhux lurasi uk uñjañataki:
Ukax Tipo de Contenedor ukankiwa |
Tasa de Reciclaje (EE.UU.) ukax 1.1. |
Reciclables ukanaka |
Carbono ukax mä juk’a pachanakanwa |
Transporte Emisiones ukanaka |
Jach’a Pros |
Jach’a Cons |
|---|---|---|---|---|---|---|
Aluminio Latanaka |
~45% ukja . |
100%, jan tukuskir |
Jisk’a (ukax reciclat ukhamawa) . |
Ukax juk’amp jisk’akiwa |
Ch’amani, qhana, reciclaje ukatakix wali askiwa |
Altu ukaxa janiwa reciclatäkiti |
Vidrio Botellanaka |
~32% ukja . |
100%, jan tukuskir |
Jach'a |
Jilïr irpiri |
Wasitat apnaqañjamawa, janiwa microplásticos ukanakaxa utjkiti |
Jach’a, jan ch’amani |
Plástico (PET) ukat juk’ampinaka. |
~8% ukja . |
Limitado ukhamawa |
Chika |
Jask'a |
K’acha, jila qullqini |
Pisi reciclaje, q’añuchawi |

Aluminio latanakax walja aski puntonakaniwa. Ukanakax walja kutiw reciclasispa. Jupanakax janiw calidad ukax chhaqtkiti kunapachatix reciclatäki ukhaxa. Aluminio reciclañatakix machaq lata lurañat sipanx juk’amp juk’a ch’amampiw apnaqasi. Ukhamatwa yänakax qhispiyasi ukat q’añuchawix juk’akiw utji. Latanakax apthapiñatakisa, jaljañatakisa jasakiwa. Ukxata 90% apnaqat latanakax uñakipataw ukat wasitat apnaqatarakiwa . Ukajj vidriot sipansa jan ukajj plásticot sipansa jukʼamp askiwa.
¿Jumax yatisktati? Aluminio latanakax umañarux vidrio botellanakat sipansa juk’amp jank’akiw thayt’ayi. Akax wali askiwa junt’u urunakataki ukhamarak jank’ak thayt’ayañataki.
Latanakax mä chiqat yaqha chiqar sarañatakix juk’amp seguro ukhamawa. Janiw vidriot sipansa pʼakjatäkiti. Jupanakan k’achachatapax camionanakax juk’a combustible apnaqapxi sañ muni. Ukhamatwa qʼañuchatäñajj jukʼamp jiskʼachasi ukat planetaruw yanaptʼaraki. Kunawsatix aluminio latanak apthapipk ukhax materiales ukanakax vertederos ukanakat jan mantañapatakiw yanapt’apxta. Ukatxa, mä phukhu katuqarakta, uka phukhux umañax jan kuna usunïñapataki ukat suma qʼañuñapatakiw yanaptʼi.

Plástico botellanakax taqi chiqanw utji. Jilapart botellanakax apnaqapxi PET, ukax #1 código de reciclaje ukampiw uñt’ayasi . HDPE ukax jach’a jarranakatakiw apnaqasi ukatx #2 código ukaniwa. PC ukax jach’a uma thaya botellanakatakiwa. Jichhax empresanakax botellanak juk’amp k’achat lurapxi ukat juk’a plástico apnaqapxi. Yaqhip botellanakax utjiwa PET reciclada ukaxa ch’ama qhispiyañataki.
PET ukax jilpach plástico uma botellanakan apnaqatawa.
Policarbonato botellanakax walja kutiw wasitat apnaqasispa.
Plástico reciclado apnaqañax botellanak lurañanx ch’amaw qhispiyasi.
Plástico botellanak lurañax minería ukat materiales movimientos ukanakat ch’amampiw apnaqasi. Botellas reciclaje ukax juk’a energía apnaqañ yanapt’i, juk’ampirus juk’amp contenido reciclat ukampi.
Plástico botellanaka lurañatakix walja combustible fósil ukanakaw munasispa . Aka lurawixa gases de efecto invernadero ukanakawa mistu ukatxa petroleo ukatxa uma apnaqatarakiwa. Plástico botella jaqontasma ukhajja, patak patak maranakaw utjaspa. Plástico qʼañunakaw vertederonakar phoqantäna ukat umas qʼañucharaki. 2019 maranx plásticos ukanakax uraqpachan gases de efecto invernadero ukanakan mistutapatx mä chimpunïnwa. Jaqinakax plástico apnaqasipkakispa ukhaxa, emisiones ukax 2060 maranx pä kutiw jilxattaspa.
Iwxt’awi: Mä kuti apnaqañ plástico botellanak juk’a apnaqañax emisiones de carbono uksa jisk’achañatakiw yanapt’i ukat recursos uksa qhispiyañataki.
Plástico botellanakax umañanak jan kuna usunïñapatakiw uñji. Chʼamani ukat llampʼu chuymanïpjjewa, ukhamajj janiw jankʼak pʼakjapkiti. Plástico ukax thaya ukat umax jan mistuñapatakiw yanapt’i. Ukhamatwa umañamax jukʼamp tiempo fresco qhiparañapatak yanaptʼi. Botellanakax kunayman uñnaqani ukat jach’a jach’a uñtatawa. Jila partejj wali tʼiju tʼijunakani, ukat fugas ukat gérmenes ukanakar jarkʼaqañataki.
Jark’aqañ Uta |
Qillqawi |
|---|---|
Botellanakax janiw jasakix t’unjatäkiti ni fugas utjkiti. |
|
Propiedades de Barrera ukaxa mä juk’a pachanakwa lurasi |
Plásticonakax humedad ukat oxígeno ukanakaruw jark’aqaraki. |
Conveniencia Uñacht’awinaka |
Jasaki jist’araña ukhamaraki jist’antaña tornillo tapanakampi. |
Durabilidad & K’achachata |
Plásticonakax k’achawa ukat ch’amawa p’akjaña. |
Plástico botellanakax wali ch'amawa . Janiw pʼakjatäkiti, jumatï jaqontäta ukhajja. Jupanaka walja tamanakanwa jutapxi . Yapuchirinakax plástico ukx walja kastaruw uñstayapxaspa. Botellanakarux etiqueta uchañax facilakiwa, ukhamatwa kuntï umkta uk yatta.
PET botellanakax ch’amaniwa ukat ch’amaw mayjt’ayañataki.
Jupanakax llamp’u chuymanïpxiwa ukat jank’akiw sarnaqapxi.
Plástico botellanakax jan tiemponi jaqinakatakix wali askiwa.
Plástico botellanak reciclañax wakisispawa, ukampis janiw waljax reciclatäpkiti . EE.UU. markanx mä qawqha plástico botellanakakiw reciclatäxi. Walja jaqinakaw kawkïr plásticos ukanakas reciclañapa uk jan yatipkiti. Yaqhip chiqanakanx janiw servicios de reciclaje ukax utjkiti. Jilapart botellanakax PET jan ukax HDPE ukampiw apnaqapxi, ukax recicladas ukhamawa. Mixta plásticos ukanakax juk’amp ch’amaw reciclar. Uraqpachanxa, mä jiskʼa plásticos ukanakakiw reciclatäxi. Jilt’irinakax vertederos jan ukax medio ambiente ukar sarapxi.
Qhanacht’awi: Plástico reciclado ukamp lurat botellanak apthapisin reciclañax jan q’añuchañ yanapt’i ukat energía uksa qhispiyaraki.
Vidrio botellanakax kunayman yänakat luratawa. Fabricanakax apnaqapxi laq’a, gaseosa ukat caliza qalanakampi vidrio lurañataki. Ukhamaraki vidrio reciclado ukampi yapxatapxi, ukaxa cullet satawa. Jila cullet apnaqañaxa yanapt’iwa punto de fusión uksa jisk’achañataki. Ukax sañ muniw fabricanakax juk’a energía apnaqapxi. Ukaxa 10% ukja cullet ukjamawa, ukaxa niya 3% ukja ch’amampiwa apnaqasi. Jichhürunakanjja, vidriot lurat botellanakajj nayrat sipansa jukʼamp kʼachawa. Jupanakax niya 40% ukjaw nayra botellanakat sipanx juk’amp jisk’akiwa. Botellas k’achachatanakax camionanakax juk’a combustible apnaqapxi ukanak sarnaqañataki sañ muni.
Vidrio lurañatakix walja ch’amaw munasispa. Mä kilo vidrio lurañatakixa, niya 22 megajoules ukha ch’amampi . Ukatakix ch’amakt’ayaña, uñstayaña ukat yänaka wakicht’aña.
Vidrio botellanakax naturaleza yänakat juti, ukhamax janiw plástico q’añunakax utjkiti. Janiw microplásticos jan ukax químicos ukanakax umañar mantañapatak llakisiñamäkiti. Ukampis vidrio lurañatakix wali jachʼa juntʼu ukat walja chʼamaw munasispa. Ukhamatwa vidriox aluminio jan ukax plástico ukanakat sipansa jukʼamp jachʼa carbono uñstayi. Machaq vidrio apnaqañax juk’amp jach’awa. Vidrio reciclaje ukax energía qhispiyañ yanapt’i ukat q’añuchawinak jisk’achañataki.
Factor de Impacto ukax mä juk’a pachanakanwa |
Qillqawi |
|---|---|
Materia Prima ukaxa mä juk’a pachanakwa lurasi |
Ch’alla, gaseosa, caliza qalanaka |
Ch’ama apnaqaña |
Altu ch’amañchañataki ukhamaraki uñstayañataki |
Carbono ukax mä juk’a pachanakanwa |
Aluminio ukar sipan juk’amp jach’a, juk’amp jisk’a reciclat ukhama |
Riesgo de Contaminación ukaxa |
Janiwa microplásticos, material seguro ukaxa utjkiti |
Vidrio ukax umañamatakix ch’aman jark’aqasiñ churaraki. Janiw kuntï manqhar uchapkta ukampiw reaccionkiti. Umamax q’uma ukat fresco ukhamaw qhipararaki. Vidriox thaya ukat umax jan mistuñapatakiw yanaptʼi, ukhamax sawutanakax jukʼamp tiempow utji. Jumax umañamakiw malltʼasma, janiw botellam malltʼktati. Vidriox janiw jasakix rasguñas ni manchañas utjkiti. Ukampis jaqunukusajj pʼakjasispawa.
Vidrio botellanakax wali jach’awa ukat p’akjasispawa. Ukanak aptʼasiñajj plástico jan ukajj latanak apañat sipansa jukʼamp chʼamawa. Vidrio botellanak apayañkamax wali amuyumpiw sarnaqañama. Jila parte vidrio botellanakajj mä botella jistʼarañatakiw munasi. Vidrio botellanakax wali suma uñnaqt’aniwa ukat amparamanx ch’amanïkaspas ukhamaw jikxatasi.
Vidrio botellanakax clásico ukat luxus ukham uñtatawa.
Jupanakax umañanakax suma muxsawa.
Jupanakarux llamp’u chuymampiw apnaqañama.
Vidrio botellanak reciclañax pachamamaruw yanapt’i. EE.UU. markanxa, niya... kimsa vidrio botellanakatxa mayniw reciclatäxi . Estados ukanakax sistemas de depósito ukanipxi, niya 63% botella de vidrio ukanakat reciclapxi. Yaqha estados ukanakax niya 24% ukjaw reciclapxi. Q’uma ukat uñakipt’at vidriox reciclaje ukatakix wali askiwa. Vidriox yaqha q’añunakampi ch’amanchatächi ukhaxa, juk’amp ch’amaw reciclar. Vidrionak mayjtʼayañasa ukat reciclañasa jukʼamp chʼamampi ukat qollqempiw munasiraki. Suma reciclaje ukatakix cubos especiales ukat juk’amp programas de depósito ukanakaw munasispa.
Iwxt’awi: Vidrio botellanak apthapiñamawa kawkhantix reciclaje ukax ch’amanïki. Ukhamatwa botellamajj wasitat yatinoqtañapatak yanaptʼi.
Aluminio latanakax mineral de bauxita ukat juti. Mineronakax Australia ukham chiqanakanw bauxita ukx allsupxi. Ukat Sudamérica uksanx qhuyanak apsusipxaraki. Fábricas ukanakax bauxita ukarux alúmina ukar tukuyapxi, junt’u umampi ukat umampi. Alúmina ukaxa wali jach’a temperaturanakanxa ch’amakt’iwa. Ukhamatwa aluminio metal lurasi. Aluminio lurañatakix walja ch’amaw apnaqasi. Latanak reciclañax niya taqpach uka ch’amaw qhispiyasi. Jupa machaq lata lurañamp chika 95% ukja qullqiw qhispiyasi . Ukhamaraki reciclaje ukaxa gases invernadero ukanakaruxa pachpa qullqimpiwa khuchhuqaraki.
Aluminio latanakax planetatakix wali askiwa, vidrio jan ukax plástico botellanakat sipansa. Ukax chiqäskapuniwa, ukanak reciclañax wakisispa ukhaxa. Aluminio reciclado ukamp lata lurañax juk’a ch’amampiw apnaqasi. Ukhamaraki juk’a emisiones ukanaka uñstayaraki. EE.UU. markanx jilpach latanakax niya 71% contenido reciclado ukaniwa. Aluminio reciclado apnaqañax juk’a minería sañ muni. Ukhamaraki, juk’a q’añuchawi sañ muni. Reciclaje ukax wali aski materialanak vertederos ukanakat jan mantañapatakiw yanapt’i.
Aspecto de Impacto Ambiental uka tuqita |
Qhananchanaka |
|---|---|
Emisiones de Gases de Efecto Invernadero ukanaka |
Jisk’a kunapachatix reciclatäki ukhaxa; aluminio lurañax 3% uraqpachan GEI ukanakat apsutawa |
Ch’ama apnaqaña |
Reciclaje ukax 95% energía ukx qhispiyaraki, machaq lurawimp chika |
Tasa de Reciclaje ukaxa |
43% ukjaw EE.UU. markanx utji; 71% ukja contenido reciclado machaq latanakanxa |
Contaminación Microplástica ukaxa mä juk’a pachanakwa lurasi |
Janiwa microplásticos ukanakaxa mistuwaykiti |

Mä lata aluminio reciclasaxa, kimsa horanak TV apnaqañatakix chʼamaw qhispiyasma.
Aluminio latanakax umañanak jan kuna usuni ukat fresco ukham uñjapxi. Uka latax qhanampi thayampiw jark’aqasi. Ukax jan jan walt’awinak utjañapatakiw yanapt’i. Uka manqhanjja, mä forro especial ukaw utji. Uka forrojj umañax metalar jan llamktʼañapatakiw yanaptʼi. Ukhamatwa umañamax suma muxsañapa. Ukhamaraki, jan kuna usun umañatakis yanapt’araki. Latax ch’amaniwa ukat fugas ukanakat jark’aqaraki. Ukhamaraki, envío ukanx jan walt’awinak sayt’ayaraki.
Aluminio latanakax wali ch’amawa. Jupanakax k’achawa, ukhamax walja apt’asiñamawa. Latanakax janiw p’akjatäkiti, jaquntatäspa ukhaxa. Ukanakax refrigerador ukan pilanakaruw uchasma. Ukat tiendanakan estanterías ukanakanwa pilaraki. Diseño ukax jan uma warantañ yanapt’i. Latanakax wali askiwa jumamp chik apasiñataki. Yapuchirinakax kunayman jach’a latanak lurapxi. Uka metalax jank’akiw umañanak chillqt’i. Ukhamaraki umañanakaxa juk’ampi pachawa thayaru tukuyi.
Apilable ukat espacio qhispiyaña
Jan walt’awinakax utjki ukat ch’amaw mayjt’ayaña
Chills umañax jank’akiw ukat thayaruw puriyi
Aluminio latanakax reciclaje ukatakix wali askiwa. EE.UU. markanx niya 43% latanakaw reciclatäxi. Industriax niya taqpach aluminio reciclado ukampiw machaq latanakatak apnaqapxi. Ukax reciclaje de bucle cerrado satawa. Niya sapa reciclat latax machaq lataruw tuku. Uka promedio lata ukaxa 71% material reciclado ukaniwa. Aluminio latanakax janiw microplásticos ukar tukupkiti. Latanak reciclañax sapa kutiw planetarux yanapt’i.

Kawkïr phukhus aka planetatakix askïspa uk yatiñ munta. Sapa kastax kunayman tuqitw Uraqir jan walt’ayi. Kunayman ch’ama apnaqapxi ukat kunayman q’añuchawinak utjayapxi. Aka tabla uñakipt’añäni jupanakar uñtasita:
Matiryala |
Huella de Carbono (kg CO2 eq) ukax mä juk’a pachanakanwa. |
Producción & Recursos ukanakan jan walt’awipa |
Contaminación & Reciclaje uka tuqita qillqatanaka |
|---|---|---|---|
Qhisphillu |
1176 |
Jach’a ch’ama ch’amañchañataki; laq’a apsuñaxa uraqiru ukhamaraki umaru jan walt’ayi |
Reciclables ukampis jach’a; jach’a emisiones de transporte ukanaka; reciclaje ukan chhaqhatanakapax wali jach’apunispawa |
Aluminio ukat juk’ampinaka |
887 |
Bauxita minería ukax q’añuchatawa; machaq lurañatakix energía-intensive |
Wiñayataki reciclañjamawa; k’achachata; jach’a tasa de reciclaje ukaxa; juk’a transporte ukan q’añuchawipa |
Plástico ukaxa wali ch’amawa |
436 |
Combustible fósil ukanakat luratawa; juk’a ch’ama lurañataki |
Reciclaje ukampiw jan walt’ayasi; microplástico ukampi q’añuchata; jisk’a tasas reciclaje ukanaka |

Plástico botellanakax k’achakiwa, ukatwa juk’a ch’amampi lurañataki ukat sarnaqañataki. Ukhamatwa jupanakarux juk’amp jisk’a carbono uñstayapxi. Ukampis plásticojj jiskʼa jiskʼa tʼaqanakaruw tukuspa, ukajj microplásticos satawa. Ukanakax lamar qutan jan ukax vertederonakaruw tukuyaspa. Vidrio botellanakax natural yänakat juti, kunjamatix laq’a. Ukanakax wali jach’awa ukat lurañatakix walja junt’u umaw munasispa. Ukax sañ muniw juk’amp ch’ama apnaqapxi ukat juk’amp q’añuchawinak uñstayapxi. Aluminio latanakax qalltanx walja ch’amampiw munapxi. Aluminio apsuñasa, ch’amakt’ayañasa pachamamaruw jan walt’ayi. Ukampis latanak reciclasma ukhaxa, niya taqpach chʼamaw qhispiyasma. Latanakajj kʼachakiwa, ukhamajj camionanakajj jukʼa combustiblempiw ukanak aptʼasipjje. Aluminio latanak reciclañax planetarux walpun yanapt’i.
Iwxt’awi: Aluminio reciclat latanak ajlliñamawa, juk’a q’añuchañ munsta ukat juk’a carbono ukar puriñ munsta ukhaxa.
K’umaräñamatakix wali wakiskiriwa kunapachatix mä umañ phukhu apthapisktan ukhaxa. Vidrio botellanakax k’umaräñamatakix wali askiwa. Janiw kuna químicos ukanakas umañamar mantañapatak jaytapkiti. Ukhama q’uma sawurani ukaxa janiwa kuna riesgosa uka botella tuqita.
Aluminio latanakax manqhanx mä plástico forro ukaniwa. Aka forro ukax walja kutiw Bisfenol A (BPA) ukampiw utji. BPA ukax k’umaräñ tuqit jan walt’awinak utjayaspa, sañäni, cáncer, pesaje, diabetes ukat sistema inmunológico ukanakax mayjt’ayaspawa. BPA sat jiskʼa manqʼanakas jumatakejj jan walipunïspawa. Yaqhip markanakax BPA ukax manq’añ paquetes ukanx jark’atawa, ukampis walja latanakax apnaqaskakiwa.
Plástico botellanakax jan waliruw purirakispa. Yaqhip plásticonakax químicos ukanakaw mistu, jukʼampisa wasitat apnaqasma jan ukax inti jalsun jaytasma ukhaxa. Uka químicos ukanakax hormonas ukat k’umaräñarux tiempompix jan walt’ayaspawa.
Qhanacht’awi: Vidrio botellanakax wali askiwa, jumatix k’umaräñamatakix jan kuna usun ajlliñ munsta ukhaxa.
Jumax mä umañ munta, ukax jasakiw apañataki ukat apnaqañataki. Plástico botellanakax juk’amp jasakiwa. Jupanakax llamp’u chuymanïpxiwa, ch’amanirakiwa. Mä jaqunukuñax janiw p’akjkiti. Ukanakax mä tornillo tapampiw jist’antasispa. Ukanakax ch’allt’asispawa ukat walja uñtatanakat ukat jach’a jach’anakat apthapisma. Walja jaqinakaw plástico botellanak munapxi, kunattix wali chʼam tukusaw sarnaqapxi.
Aluminio latanakax k’acha ukat ch’amani ukhamarakiwa. Jupanakax umañanak jank’akiw thayt’apxi ukat refrigeradoranx sum pilapxi. Ukampis mä lata jistʼarañ tukuyasajj janiw jistʼantkasmati. Uka uñnaqapax janiw plástico ukham flexible ukhamäkiti. Inas umañ jan tukuykäta ukhax warantasma.
Vidrio botellanakax wali sumaw jikxatasi ukat umañanakax wali sumaw sawurani. Ukampis wali llakkañäpxiwa ukat pʼakjasipxarakispawa. Sapa kutiw mä botella jistʼarañax wakisi. Vidrio aptʼasiñajj jukʼamp chʼamawa, jukʼampejj wawanakatakejj jan ukajj anqankkasajj jukʼamp chʼamawa.
Plástico botellanaka: jasakiwa apañataki, mayampi sellañataki, walja uñnaqani
Aluminio latanaka: qhana, ch’amani, chillqt’aña jank’aki, janiwa mayampi sellañjamakiti
Vidrio botellanaka: jach’a, jan ch’amani, uñjañaw wakisi
Reciclaje ukax basura ukanakax vertederos ukanakat jan mistuñapatakiw yanapt’i ukat recursos ukanakas qhispiyatarakiwa. Janiw taqpach contenedores ukanakax mä kipkak reciclatäkiti. Akax mä tabla uñacht’ayatawa kunayman tuqit uñacht’ayañataki:
Matiryala |
Reciclaje ukaxa wali sumawa |
Notas ukanaka |
||
|---|---|---|---|---|
Aluminio ukat juk’ampinaka |
71% ukjawa. |
50,4% ukjawa. |
90% ukjawa. |
Niya wiñayatakiw reciclapxi; jach’a circularidad ukaxa |
Qhisphillu |
34% ukjawa. |
~39,7% ukja . |
Turpa |
Walja kutiw reciclar lurasispa, ukampis llamp’u ukat jan ch’amanïñapataki |
Plástico ukaxa wali ch’amawa |
40% ukja . |
29,1% ukjawa. |
Jask'a |
Calidad ukax reciclaje ukampiw jilxati; jila partejj qʼañunakjamaw tukuyi |

Aluminio latanakax reciclaje ukatakix wali askiwa. Jilapart latanakax pä phaxsit juk’ampirus machaq latanakaruw tukupxi. Vidrio botellanakax walja kutiw reciclaspa, ukampis walja ch’amaw munasispa ukat janiw ukhamakiti. Plástico botellanakax juk’amp jisk’a tasas reciclaje ukaniwa. Plástico reciclat ukan mä jisk’a chiqapakiw machaq botellanakar tuku. Jila parte plásticojj basura jan ukajj naturalezaruw tukuyi.
Uka phukhux reciclatäñap munsta ukat wasitat apnaqañ munsta ukhaxa, aluminio latanakaw wali askixa.
Uka planetarux yanapt’asmawa, kuna umañanaktï wakiski uk apthapisinxa. Ajlliña vidrio jan ukax aluminio kunatix walja kutiw reciclañax wakisi. Aka materiales ukanakax janiw calidad ukax chhaqtkiti kunapachatix reciclatäki ukhaxa. Awisax, caña ukham quqanakat lurat botellanak uñjasma. Uka botellanakax juk’a aceite apnaqapxi ukat Uraqitakix juk’amp askiwa.
Vidrio jan ukax aluminio ukanak apthapiñamawa, ukhamat walja kuti reciclañataki.
Tiendanakan uñjasax quqanakat lurat jan ukax compostable botellanak yant’añamawa.
Sapuru envases ukanaka ajlliñani juk’a extra yänakampi juk’a basura lurañataki.
Mä kuti apnaqañ q’añunakar saykatañatakix botellas rellenables jan ukax reutilizables ukanakamp apnaqañaw wakisi.
Uka etiqueta uñakipt’aña, markax ch’uxñakïñat parli janicha uk yatiñataki.
Iwxt’awi: Sapa kutiw uñakipt’añama, kawkhantix jakasktan uka chiqanakanx uka phukhux reciclasispati janicha.
Sapa uru jisk’a mayjt’awinaka lurasaxa aka Uraqiru yanapt’asma. Mä kuti apnaqañ plástico juk’a apnaqañatakiw ch’amachasiñama. Utat mistuñkamax juma pachpaw uma botella jan ukax café taza apanipxañama. Plástico apnaqäta ukhaxa, reciclañ amtañamawa. Nayra botellanakax artesanía lurañataki jan ukax yänak imañatakis apnaqaraksnawa.
Mä kuti apnaqañat sipansa, mayamp apnaqañ botellanaka jan ukajj copanak apnaqañaw wakisi.
Umañanakam jan kuna jan walt’äwin uñjasiñapatakix jan BPA jan ukax vidrio botellanak ajlliñamawa.
Uta manqhan jan ukax estaciones de recarga ukanakan botellanak phuqhantañamawa.
Vidrio botellanak kutt’ayañamawa, juma jak’anx mä programa de depósito ukaw utji.
Taqi phukhunakamax wasitat apnaqañaw wakisi, ukhamat jan basurar tukuyañapataki.
Qhanacht’awi: Aluminio latanakax k’achawa ukat jank’akiw reciclar, ukhamax sarkasax umañatakix wali askiwa.
Kunas umañ manqhan utji uk lupʼisaw jukʼamp suma amtanakar purisma. Jichhax walja jaqinakaw umañanak apthapipxi ingredientes naturales jan ukaxa orgánicos ukanakampi . Uka markan umañanak alañax planeta ukat markamar yanapt’i. 'sustentable' jan ukax 'locally sourced.' ukham qillqt'at etiquetanak thaqhapxam.' Jilpacha jaqinakax reciclar ukat compost lurañ munapxi, ukat yaqhipanakax ch'uxña yänakatakix juk'amp qullqiw pagapxani.
Juk’amp Ch’uxña Habit |
Kunatsa ukajj wali wakiskirejja |
|---|---|
Local ukat orgánico ukanak ajlliñamawa |
Q’añuchawinak khuchhuqaraki ukat local granjas ukanakaruw yanapt’i |
Reciclar ukat compost luraña |
Basuranakax vertederos ukanakat jan mistuñapatakiw jark’i |
Eco-etiquetas ukanaka thaqhapxañani |
Ch’uxña achunak jikxatañax jasakiw lurasi |
Yanapt’aña relleno ukatxa kutt’ayaña |
Mä kuti apnaqañ envases ukan q’añunakap jisk’acharaki |
Sapa uru jisk’a mayjt’awinakax chiqpachapuniw pachamamaru yanapt’aspa.
Umañ phukhunakatakix walja amtawinakaw utji. Aluminio Latanakax pachamamatakix wali uñt’atawa. Jupanakax juk’a gases de efecto invernadero ukanakaw lurapxi, jasakiw reciclapxi, ukatx janiw k’umaräñamarux jan walt’ayapkiti. K’umaräñatakix jan kuna usunïñ munsta ukhaxa, vidriox wali sum irnaqt’i ukampis juk’amp ch’amampiw apnaqi. Plástico botellanakax kʼachawa ukat jan qullqinirakiw ukampis qʼañuchaspa ukat químicos ukanakas misturakispawa. Kunapachatï wakiski ukhaxa, wasitat apnaqañjam botellanak apnaqañ yantʼañamawa. Sapa jisk’a mayjt’awix planeta jark’aqañatakiw yanapt’i.
Aluminio latanakax walja kutiw reciclar lurasispa. Uka metalax sapa kutiw ch’aman qhipararaki. Reciclaje ukax machaq lata lurañat sipanx juk’a ch’amampiw apnaqasi. Jila parte reciclat latanakajj jankʼakiw machaq latanakar tukupjje.
Iwxt’awi: Maynir reciclañax mä TV kimsa horanak ch’amañchañatakix ch’amaw qhispiyasispa.
Vidrio botellanakax janiw químicos ukanakax umañamarux mantañapakiti. Jumax q’uma sawurani jikxatta. Vidrio ukax janiw liquidos ukanakamp chikt’atäkiti. Umañanakax jan kuna usunïñapatakix vidrioruw atinisisma.
Contenedor ukax mä juk’a pachanakanwa |
Riesgo de Lixiviación Química ukaxa |
|---|---|
Qhisphillu |
Janiwkhitisa |
Aluminio ukat juk’ampinaka |
Ukhamäspawa (BPA forro) . |
Plástico ukaxa wali ch’amawa |
Wakiskiri |
Plástico botellanakax jisk’a jisk’a t’aqanakaruw t’aqanuqapxi, ukax microplásticos satawa. Uka t’aqanakax uywanakaru ukhamarak umaruw usuchjaspa. Jilapart plástico botellanakax janiw reciclatäkiti. Vertederos ukat lamar qutanakanx plástico q’añunakaw uñjta.
Vidrio botellanaka ukat yaqhip plástico botellanak wasitat apnaqasma. Aluminio latanakax janiw wasitat apnaqañatakix luratäkiti. Botellas rellenables ukanakamp apnaqañax planetaruw yanapt’i.
Vidrio: Wasitat apnaqañatakix wali askiwa
Plástico: Awisax wasitat apnaqañjamawa
Aluminio: Janiw wasitat apnaqañjamakiti
Plástico botellanakax llamp’u ukat ch’amaniwa. Jupanakarux kawkirus irpapxasmawa. Aluminio latanakax k’achawa ukampis janiw wasitat sellañjamakiti. Vidrio botellanakax wali jach’awa ukat p’akjasispawa.
Qhanacht’awi: Viajes ukat deportes ukanakatakix plástico botellanakax wali askiwa.