Qaruuraa aluminiyeemii dhugaatii, soodaa fi biiraa irraa kaasee hanga dhugaatii anniisaa fi shaayiitti qaphxii keessatti bal'inaan itti fayyadama. Ulfaatina salphaa, baasii kan hin qabnee fi mijataa waan ta’aniif, dhugaatii miliyoonaan lakkaa’amaniif addunyaa maratti filannoo paakeejii isaan taasisa. Haa ta’u malee, jaalalaa fi mijataa ta’us, sababoonni qaruuraa aluminiyeemii irraa dhuguun fayyaa fi nageenya keessaniif filannoo gaarii ta’uu dhiisuu danda’an hedduudha.
Barreeffama kana keessatti, balaawwan qaruuraa aluminiyeemii irraa dhuguun walqabatee dhufuu danda’u qoranna, wantoota akka walnyaatinsa keemikaalaa aluminiyeemii, argama dabalataa miidhaa geessisan, dhiibbaa naannoo gatamuu qaruuraa aluminiyeemii, fi filannoowwan dhugaatii qaruuraa irraa nageenya qaban qorachuuf.
1. Qabiyyee Keemikaalaa Aluminiyeemii fi Dhiibbaa Fayyaa Isaa
Aluminium sibiilli qaphxii keessatti bal’inaan itti fayyadamu yoo ta’u, yeroo dheeraaf kan turu, salphaa fi salphaatti boca kan qabu waan ta’eef. Aluminium mataan isaa akka waliigalaatti nageenya kan qabu yoo ta’u, adeemsa qaruuraa keessatti keemikaalota murtaa’an waliin wal-nyaatinsa qabaachuu isaatiin yaaddoon uuma. Keessaa qaruuraa aluminiyeemii yeroo baayyee dhugaatii fi sibiilicha gidduutti kallattiin akka wal hin tuqneef, laayibarii reezinii kan of keessaa qabu yoo ta’u, kunis akkaataa idileetti bisphenol A (BPA) ykn kompaawundoota kana fakkaatan irraa kan hojjetamedha.
1.1 BPA Maali?
BPA kompaawundii keemikaalaa pilaastikii fi reezinii jabeessuuf gargaarudha. Yeroo baayyee dhugaatichi sibiilicha waliin akka hin walnyaanneef foolii qaruuraa aluminiyeemii keessatti kan argamu yoo ta’u, kunis dhandhamaa sibiilaa fiduu fi mi’aa ykn qulqullina dhugaatichaa irratti dhiibbaa uumuu danda’a. Haa ta’u malee, BPAn dhimmoota fayyaa adda addaa waliin walqabatee waan tureef, qaphxii nyaataa fi dhugaatii keessatti bal’inaan fayyadamuu isaatiin yaaddoo uuma.
1.2 Balaa Fayyaa BPA waliin walqabatee dhufu
BPAn balaa fayyaa fiduu danda’u irraa kan ka’e qorannoo bal’aa ta’ee jira. Miidhaa fayyaa BPAf saaxilamuun baay’ee yaaddessaa ta’an keessaa muraasni:
Jeequmsa Hormoonii: BPAn jeequmsa endocrine jedhamuun ramadama, jechuunis hojii idilee hormoonota qaama keessa jiran gidduu seenuun ni danda’ama. Madaallii hormoonii dhabuu waliin kan walqabatu yoo ta'u, kunis dhimmoota akka dhala dhabuu, yeroo dargaggummaa jalqabaa, fi kaansarii adda addaa (keessumaa kaansarii harmaa fi piroostaatii) keessatti gumaachuu danda'a.
Yaaddoo Guddina: Keessattuu yeroo ulfaa saaxilamuun BPA guddina daa’ima gadameessa keessa jiru gufachiisuu danda’a. Qorannoon akka agarsiisutti BPAn sammuu fi amala daa'imman guddachaa jiran irratti dhiibbaa uumuun dhimmoota guddinaa yeroo dheeraa fiduu danda'a.
Balaa Rakkoo Meetaabolii Dabaluu: Qorannoon tokko tokko akka jedhanitti, BPAn saaxilamuun hojii meetaabolii irratti dhiibbaa uumuudhaan furdina garmalee, dhukkuba sukkaaraa fi dhukkuba onneef gumaachuu danda’a.
Filannoon BPA irraa bilisa ta’e jiraatus, bakka bu’oonni kun tokko tokko ammallee balaa fiduu danda’u, haa ta’u malee nageenyi isaanii yeroo dheeraa ammallee guutummaatti hin hubatamne.
2. Dabalata Keemikaalaa fi Faalama Keessatti Dhugaatii Qaruuraa
BPA irraa kan hafe keemikaalonni fi faalama biroo dhugaatii qaruuraa keessattis argamu danda’u, kunis nageenya kallattiin qaruuraa aluminiyeemii irraa dhuguu irratti yaaddoo daran uuma. Fakkeenyaaf, dhugaatiiwwan hedduun kan akka soodaa asiidii taʼuun isaanii qaruuraa aluminiyeemii wajjin walnyaachuu waan dandaʼuuf, keemikaalota gara dhugaatichaatti dhangalaʼuu dandaʼa.
2.1 Asiidii fi Keemikaalaa Liqimsuu
Soodaan, dhugaatiiwwan anniisaa fi dhangala’oon hedduun asiidii baay’ee kan qaban yoo ta’u, kunis yeroon darbaa deemuun qaruuraa aluminiyeemii akka manca’u gochuu danda’a. Korroojiin kun aluminiyeemii ykn keemikaalonni biroo xiqqaan fo’aa qaruuraa sanaa irraa gara dhugaatii sanaatti akka dhangala’u gochuu danda’a. Hammi isaa akkaataa idileetti xiqqaa ta'us, bu'aan yeroo dheeraa aluminiyeemii liqimsuun fidu ammallee qoratamaa jira.
Qorannoon tokko tokko akka agarsiisutti yeroo dheeraaf aluminiyeemii baay'inaan saaxilamuun rakkoolee niwurooloojikaalaa kan akka dhukkuba Alzaayimarii wajjin walqabatee jiraachuu mala. Ragaan xumuraa ammallee hanqatus, hammi aluminiyeemii dhangala'e kamiyyuu ba'aa aluminiyeemii waliigalaa qaama kanaaf gumaachuu akka danda'u ilaaluun barbaachisaadha.
2.2 Mi’eessitoota namtolchee fi wantoota kunuunsan
Dhugaatiiwwan qaruuraa hedduun, keessumaa soodaawwan nyaataa fi dhugaatiiwwan anniisaa, mi’eessituu namtolchee, wantoota nyaata ittisuu fi dabalata fayyaa balaa geessisuu danda’an of keessaa qabu. Dabalata kana keessaa muraasni kanneen akka aspartame fi soodiyeem beenzoate dhimmoota fayyaa ta'uu danda'an kanneen akka mataa dhukkubbii, alarjii fi bullaa'insa nyaataa miira gaarii dhabuu wajjin walqabatee jira.
3. Dhiibbaa Naannoo Qaruuraa Aluminiyeemii
Yaaddoo fayyaa malees dhimmoonni naannoo gurguddoon qaruuraa aluminiyeemii wajjin walqabatan jiru. Aluminium meeshaa baay’ee deebi’ee fayyadamuu danda’u ta’us, baay’inni qaruuraa waggaa waggaan oomishamuu fi gatamu naannoo irratti dhiibbaa guddaa qaba.
3.1 Adeemsa Omishaa Annisaa Baay’ee Fudhatu
Omishni aluminiyeemii anniisaa guddaa barbaada. Booksaayitii albuuda baasuun, gara aluminiyeemii qulqulleessuun, achiis gara aluminiyeemiitti jijjiiruun adeemsa qabeenya anniisaa guddaa barbaadudha. Kunis kaarboonii baay’ee kan fidu yoo ta’u, kunis gadi lakkifamuu gaasii manaa fi jijjiirama qilleensaa keessatti gumaacha qaba.
3.2 Qormaata Deebi’ee Fayyadamaa
Qaruuraa aluminiyeemii teeknikaan deebi’ee fayyadamuu kan danda’u ta’us, yeroo baay’ee sirnaan deebi’ee hin fayyadamu. Akka tilmaama dhiheenya kanaatti akka addunyaatti naannoo %50 qaruuraa aluminiyeemii deebi'ee kan fayyadamu yoo ta'u, sun ammallee qaruuraa baay'een bakka kuufamaatti ykn akka balfaatti akka xumuramu taasisa. Dhugaa dubbachuuf, US qofti waggaatti qaruuraa aluminiyeemii biiliyoona 80 ol kan maddisiistu yoo ta’u, naannolee tokko tokko keessatti ammallee saffisi deebi’ee fayyadamuu kan ta’uu qabu caalaa baay’ee gadi aanaadha.
Aluminium deebi'anii fayyadamuunis anniisaa dabalataa kan barbaadu yoo ta'u, meeshaalee jallisii irraa aluminiyeemii haaraa uumuu caalaa anniisaa baay'ee xiqqaa ta'us, ammallee naannoo manca'uuf gumaacha qaba.
4. Filannoowwan Dhugaatii Qaruuraa Aluminium irraa
Balaa fayyaa fi yaaddoo naannoo qaruuraa aluminiyeemii irraa dhuguun walqabatee dhufu yoo ilaalle, filannoowwan fayyaa keessaniif nageenya qabaniifi naannoodhaaf mijatoo ta’anitti jijjiiruu yaaduu dandeessu. Filannoon hojiirra ooluu danda’u tokko tokko kunooti:
4.1 Qaruuraa Fiixee
Qaruuraa geejjibaa yeroo dhugaatii ilaalchisee filannoowwan qaphxii nageenya qaban keessaa isa tokkodha. Akka qaruuraa aluminiyeemii, gilaasiin keemikaalota miidhaa geessisan kan akka BPA ykn dabalata biroo gara dhangala’aa sanaatti hin dhangalaasu. Dabalataanis, gilaasiin baay’ee deebi’ee fayyadamuu kan danda’u yoo ta’u, oomishuuf ykn deebi’ee fayyadamuuf anniisaa guddaa hin barbaadu. Aluminium caalaa ulfaataa fi dadhaboo ta’us, qaruuraa geejjibaa fayyadamtoota filannoo ikoo-fayyadamaa fi fayyaa irratti xiyyeeffate barbaadaniif filannoo gaarii dha.
4.2 Qabduu Sibiilaa Hin Goggogne
Namoota filannoo irra deebiin itti fayyadamuu danda’u barbaadaniif, qaruuraa fi meeshaaleen sibiilaa hin goggogne qaruuraa aluminiyeemii caalaa filannoo guddaadha. Sibiilli hin goggogne summii kan hin qabne, yeroo dheeraaf kan turuu fi keemikaalota gara dhugaatichaatti kan hin dhangalaasne dha. Akkasumas ho’a dhugaatii ho’aas ta’e qorraa yeroo dheeraaf ni eega. Meeshaalee sibiilaa hin goggogne fayyadamuun qisaasama hir’isuu fi miila naannoo keessan xiqqeessuu danda’a.
4.3 Kaartoonii fi Qabduu Waraqaa Irratti Hundaa’e
Dhugaatiiwwan tokko tokko kan akka dhangala’aa fi aannan amma kaartoonii ykn meeshaalee waraqaa irratti hundaa’an keessatti kuufamaniiru. Isaan kun akka waliigalaatti qaruuraa aluminiyeemii caalaa filannoowwan nageenya qaban yoo ta’an, sababiin isaas fo’aa keemikaalaa waan hin barbaanneef, baay’een isaanii qabeenya haaromfamuu danda’u, deebi’ee fayyadamuu danda’u irraa kan hojjetamanidha. Filannoo naannoo irratti xiyyeeffate akka gootu mirkaneessuuf maqaawwan meeshaalee paakeejii itti fufiinsa qaban fayyadaman barbaadi.
4.4 Qaruuraa Ikoo-Mijataa
Yoo mijannaa qaruuraa filatte garuu balaa fayyaa fi dhiibbaa naannoo si yaaddesse, maqaawwan qaruuraa naannoodhaaf mijatoo ta’an fayyadaman barbaadi. Oomishtoonni tokko tokko BPA ykn keemikaalota miidhaa geessisan biroo dhiisanii fo’aa biqiltuu irratti hundaa’e fayyadamuutti ce’aniiru. Kana malees, dhaabbileen aluminiyeemii deebi’ee fayyadame oomisha qaruuraa keessatti karaa itti fayyadaman qorachaa jiru, kunis dhiibbaa naannoo hir’isuuf gargaara.
5. Xumura: Dhuguma Qaruuraa Aluminiyeemii Irraa Dhuguun Gatii Qabaa?
Qaruuraa aluminiyeemii mijataa fi bal’inaan argamuu danda’us, balaan fayyaa BPA, dabalata keemikaalaa, fi dhiibbaa naannoo oomishaa fi gatamuu wajjin walqabatee dhufuu danda’u fayyadamtoota hedduudhaaf filannoo gaarii gadi ta’e isaan taasisa. Jeequmsa hormoonii irraa kaasee hanga balaa yeroo dheeraa aluminiyeemii saaxilamuutti, qaruuraa aluminiyeemii irraa dhuguun filannoo nageenya qabu ykn itti fufiinsa qabu akka hin taane ifaadha.
Hubannoon dhimmoota kanaa guddachaa dhufuun, fayyadamtoonni hedduun filannoowwan nageenya qaban kanneen akka qaruuraa geejjibaa, meeshaalee sibiilaa hin goggogne, fi filannoowwan paakeejii naannoodhaaf mijatoo ta’an filachaa jiru. Dhugaatiiwwan dhugduu fi meeshaalee isaan keessa dhufan irratti murtoo odeeffannoo irratti hundaa’e gochuudhaan, keemikaalota miidhaa geessisaniif saaxilamuu kee hir’isuu fi addunyaa itti fufiinsa qabuuf gumaachuu dandeessa.
Kana jechuun, qaruuraa aluminiyeemii hundi walqixa hin uumamne. Shandong Jinzhou Health Industry Co., Ltd , maqaa amanamaa industirii paakeejii keessatti, oomishuun fayyaa fi nageenyaaf waadaa galeera sadarkaa nyaataa, BPA-free inner-coated aluminium cans . Bulchiinsa Shandong magaalaa Jinan keessatti kan argamu Jinzhou warshaa daadhii wayinii kaaree meetira kuma 60 qabu kan hojjetu yoo ta’u, muuxannoo al-ergii waggoota 19 ol biiraa fi qaruuraa dhugaatii qulqullina olaanaa qabu oomishuuf fida. Maqaawwan gurguddoo addunyaa kanneen akka Kookaa Koolaa fi Tsingtao Beer waliin tumsa yeroo dheeraa qabna, tajaajila haala maxxansaa ogeessaa fi furmaata paakeejii guutuu ni kennina.
Akka tajaajila furmaata paakeejii kennuutti, Jinzhou rakkoo maamiltootaa qulqullinaa fi saffisaan furuu irratti xiyyeeffata. With annual sales exceding 5.7 billion units , nuti ijaarree jirra gahumsa olaanaa, walitti makame meeshaalee paakeejii dhiyeessii sansalata . Michuu paakeejii amanamaa yookiin sarara oomisha dhugaatii keessaniif furmaata guutuu bakka tokkoo yoo barbaaddan, Jinzhou qulqullina, nageenya, fi tajaajila isin irratti lakkaa'uu dandeessan waliin isiniif dhiheessa.
Kanaafuu, ammallee mijannaa qaruuraa aluminiyeemii yoo filattan, oomishaalee qabaniin hojjetaman filachuu keessan mirkaneessaa BPA irraa bilisa ta’an, meeshaalee nyaataaf nageenya — akka kanneen Shandong Jinzhou Health Industry Co., Ltd tiin oomishaman — dhugaatii keessan tasgabbii sammuudhaan mi’eeffachuudhaaf, fayyaa keessan ykn naannoo keessan osoo hin miidhin.
