ስለምንታይ ካብ ቆርቆሮ ኣሉሚንየም ምስታይ ዳግማይ ክትሓስበሉ ዘለካ?

ቆርቆሮ ኣሉሚንየም ኣብ መዐሸጊ መስተታት፡ ካብ ሶዳን ቢራን ክሳብ ጸዓት ዝህብ መስተታትን ሻሂታትን ብሰፊሑ ይጥቀሙሉ። ቀለልቲ፡ ዋጋ ዝቕንሱን ምቹኣትን ብምዃኖም፡ ኣብ መላእ ዓለም ንዝርከቡ ሚልዮናት መስተታት ምርጫ መዐሸጊ ይገብሮም። ይኹን እምበር፡ ዋላ እኳ ተፈታውነትን ምቹእነትን እንተሃለዎም፡ ካብ ቆርቆሮ ኣሉሚንየም ምስታይ ንጥዕናኻን ንጽቡቕ ሂወትካን ዝበለጸ ምርጫ ዘይክኸውን ዝኽእል ሓያሎ ምኽንያታት ኣሎ።

ኣብዚ ጽሑፍ፡ ካብ ቆርቆሮ ኣሉሚንየም ምስ ምስታይ ክመጽእ ዝኽእል ሓደጋታት ክንምርምር ኢና፡ ከም ኬሚካላዊ ውህደት ኣሉሚንየም፡ ህላወ ጎዳእቲ ተወሰኽቲ ነገራት፡ ምጉሓፍ ቆርቆሮ ኣሉሚንየም ኣብ ከባብያዊ ጽልዋ፡ ከምኡ’ውን ውሑስ ኣማራጺታት ካብ ቆርቆሮ መስተ ዝኣመሰሉ ረቛሒታት ክንምርምር ኢና።

1. ኬሚካላዊ ውህደት ኣሉሚንየምን ኣብ ጥዕና ዘለዎ ጽልዋን።

ኣሉሚንየም ኣብ መዐሸጊ ብሰፊሑ ዝጥቀመሉ ብረት እዩ ምኽንያቱ ነዊሕ ዝጸንሕን ቀሊልን ብቐሊሉ ቅርጺ ዘለዎን እዩ። ኣሉሚንየም ንባዕሉ ብሓፈሻ ውሑስ እኳ እንተኾነ፡ ኣብ መስርሕ ምዕሻግ ምስ ዝተወሰኑ ኬሚካላት ብዝገብሮ ምትእስሳር ግን ስክፍታታት ይለዓል። ውሽጣዊ ሽፋን ናይ ኣሉሚንየም ቆርቆሮ መብዛሕትኡ ግዜ ኣብ መንጎ እቲ መስተን እቲ ብረት ቀጥታዊ ርክብ ንኸይህሉ ብተለምዶ ካብ ቢስፌኖል ኤ (BPA) ወይ ተመሳሳሊ ውህደታት ዝተሰርሐ ንጣብ ረዚን ዝሓዘ እዩ።

1.1 ቢፒኤ እንታይ እዩ?

ቢፒኤ ንፕላስቲክን ረዚንን ንምትራር ዝውዕል ኬሚካላዊ ውህደት እዩ። እቲ መስተ ምስቲ ብረት ርክብ ከይገብር ንምክልኻል ኣብ ሽፋን ቆርቆሮ ኣሉሚንየም ልሙድ ኮይኑ፡ እዚ ድማ ብረት ዝመስል ጣዕሚ ከስዕብን ንጣዕሚ ወይ ጽሬት ናይቲ መስተ ክጸልዎን ይኽእል። ይኹን እምበር፡ ቢፒኤ ምስ ዝተፈላለዩ ጉዳያት ጥዕና ዝተኣሳሰር ኮይኑ፡ ኣብ መዐሸጊ መግብን መስተታትን ብሰፊሑ ዝጥቀመሉ ስክፍታታት ኣስዒቡ።

1.2 ምስ BPA ዝተኣሳሰሩ ሓደጋታት ጥዕና

ቢፒኤ ብሰንኪ ክህልዎ ዝኽእል ሓደጋታት ጥዕና ሰፊሕ መጽናዕቲ ተገይሩሉ እዩ። ገለ ካብቶም ኣዝዮም ዘተሓሳስቡ ሳዕቤናት ጥዕና ምቅላዕ ቢፒኤ፡፤

• ምዝንባዕ ሆርሞናት፦  ቢፒኤ ከም ምዝባዕ ኢንዶክራይን ይምደብ፣ እዚ ማለት ድማ ​​ኣብ ንቡር ኣሰራርሓ ሆርሞናት ኣብ ኣካላትና ክዕንቅፍ ይኽእል። ምስ ዘይምዕሩይነት ሆርሞናት ዝተኣሳሰር ኮይኑ፡ እዚ ድማ ኣብ ከም መኻንነት፡ ብኣጋ ጕርዝውናን ዝተፈላለዩ መንሽሮታትን (ብፍላይ መንሽሮ ጡብን ፕሮስቴትን) ዝኣመሰሉ ጉዳያት ኣበርክቶ ክህልዎ ይኽእል እዩ።

• ስክፍታታት ምዕባለ፡-  ምቅላዕ BPA ብፍላይ ኣብ እዋን ጥንሲ ንዕብየት ጽግያት ክዕንቅፍ ይኽእል። መጽናዕትታት ከም ዘመልክትዎ፡ ቢፒኤ ንሓንጎልን ባህርያትን ናይቶም ኣብ ምምዕባል ዝርከቡ ህጻናት ክጸልዎ ይኽእል እዩ፡ እዚ ድማ ንነዊሕ እዋን ዝጸንሕ ናይ ምዕባለ ጸገማት የስዕብ።

• ምውሳኽ ሓደጋ ምዝንባላት ምትሕውዋስ መግቢ፦  ገለ መጽናዕትታት ከም ዝሕብርዎ፡ ምቅላዕ ቢፒኤ ንስራሕቲ ምትሕውዋስ መግቢ ብምጽላው ኣብ ስብሒ፡ ሕማም ሽኮርን ሕማም ልብን ኣበርክቶ ክገብር ይኽእል።

ካብ BPA ነጻ ዝኾኑ ኣማራጺታት እኳ እንተሃለዉ፡ ገለ ካብዞም መተካእታታት ግን ገና ሓደጋታት ከስዕቡ ይኽእሉ እዮም፡ ዋላ እኳ ንነዊሕ እዋን ዝጸንሕ ድሕነቶም ገና ምሉእ ብምሉእ እንተዘይተረድአ።

2. ኬሚካላዊ ተወሰኽትን ብከላታትን ኣብ... ቆርቆሮ መስተታት

ብዘይካ ቢፒኤ፡ ካልኦት ኬሚካላትን ብከላታትን ኣብ ቆርቆሮ መስተታት እውን ክህልዉ ይኽእሉ እዮም፡ እዚ ድማ ብዛዕባ ድሕነት ብቐጥታ ካብ ቆርቆሮ ኣሉሚንየም ምስታይ ዝያዳ ስክፍታታት የልዕል። ንኣብነት፡ ኣሲዳዊ ባህሪ ናይ ብዙሓት ከም ሶዳ ዝኣመሰሉ መስተታት፡ ምስቲ ናይ ኣሉሚንየም ቆርቆሮ ርክብ ብምግባር፡ ኬሚካላት ናብቲ መስተ ክፈስስ ይኽእል።

2.1 ኣሲድን ኬሚካላዊ ምፍሳስን

ብዙሓት ሶዳታት፡ ጸዓት ዝህቡ መስተታትን ጽማቝን ኣዝዮም ኣሲዳዊ ስለ ዝኾኑ፡ እቲ ቆርቆሮ ኣሉሚንየም ምስ ግዜ ክበላሾ ይኽእል። እዚ ምሕራር እዚ ካብቲ ሽፋን ናይቲ ቆርቆሮ ንእሽቶ መጠን ኣሉሚንየም ወይ ካልእ ኬሚካላት ናብቲ መስተ ክፈስስ ይኽእል። እቲ መጠን ብተለምዶ ውሑድ እኳ እንተኾነ፡ ኣሉሚንየም ምውሓጥ ንነዊሕ እዋን ዘስዕቦ ሳዕቤን ግን ክሳብ ሕጂ ይጽናዕ ኣሎ።

ገለ መጽናዕትታት ከም ዝሕብርዎ፡ ንነዊሕ እዋን ንልዑል መጠን ኣሉሚንየም ምቅላዕ ምስ ከም ሕማም ኣልዛይመር ዝኣመሰሉ ናይ ስነ-ኣእምሮ ጸገማት ዝተኣሳሰር ክኸውን ይኽእል እዩ። ገና ውዱእ መርትዖታት እኳ እንተጎደለ፡ ዝኾነ መጠን ዝተለኽየ ኣሉሚንየም ኣብ ሓፈሻዊ ጾር ኣሉሚንየም ኣካላት ኣበርክቶ ክህልዎ ከምዝኽእል ኣብ ግምት ምእታው ኣገዳሲ እዩ።

2.2 ኣርቲፊሻል መመቐሪን መዕቆቢን

ብዙሓት ቆርቆሮ መስተታት ብፍላይ ድማ ዳይት ሶዳታትን ጸዓት ዝህቡ መስተታትን፡ ንጥዕና ሓደጋ ከስዕቡ ዝኽእሉ ኣርቲፊሻል መመቐሪታት፡ መዕቆቢታትን ተወሰኽትን ዝሓዙ እዮም። ገለ ካብዞም ተወሰኽቲ ነገራት ከም ኣስፓርተምን ሶድየም ቤንዞኤትን ምስ ከም ሕማም ርእሲ፡ ኣለርጂን ዘይምቾት ምሕቃቕ መግቢን ዝኣመሰሉ ክህልዉ ዝኽእሉ ናይ ጥዕና ጸገማት ዝተኣሳሰሩ እዮም።

3. ፅልዋ ከባቢ ቆርቆሮ ኣሉሚንየም

ብዘይካ ስክፍታታት ጥዕና፡ ምስ ቆርቆሮ ኣሉሚንየም ዝተኣሳሰሩ ርኡያት ከባብያዊ ጉዳያት ኣለዉ። ኣሉሚንየም ኣዝዩ ዳግማይ ክጥቀመሉ ዝኽእል ንብረት ክኸውን ከሎ፡ ኣብ ዓመት ዝፍጠርን ዝድርበን ቆርቆሮታት ግን ኣብ ከባቢ ዓቢ ጽልዋ ኣለዎ።

3.1 ጸዓት ዝሓትት መስርሕ ምፍራይ

ምፍራይ ኣሉሚንየም ብርክት ዝበለ ጸዓት ይሓትት። ቦክሳይት ምዕዳድ፡ ናብ ኣሉሚና ምጽራይ፡ ድሕሪኡ ናብ ኣሉሚንየም ምቕያር፡ ዘይተኣደነ ጸጋታት ጸዓት ዝሓትት መስርሕ እዩ። እዚ ድማ ልዑል ኣሰር ካርቦን ስለዘስዕብ፡ ኣብ ልቀት ጋዝ ምድረበዳን ለውጢ ክሊማን ኣበርክቶ ይገብር።

3.2 ብድሆታት ዳግመ-ምጥቃም

ቆርቆሮ ኣሉሚንየም ብቴክኒካዊ መዳይ ዳግማይ ክጥቀሙሉ ዝኽእሉ እኳ እንተኾኑ፡ መብዛሕትኡ ግዜ ግን ብግቡእ ዳግማይ ኣይጥቀሙን እዮም። ብመሰረት ናይ ቀረባ እዋን ግምታት፡ ኣስታት 50% ካብ ቆርቆሮ ኣሉሚንየም ብዓለም ደረጃ ዳግማይ ይጥቀሙሉ፡ እዚ ግን ሕጂ’ውን ብዙሓት ቆርቆሮታት ኣብ መጉሓፊ ወይ ከም ጐሓፍ ክውድኡ ይገድፍ። ብሓቂ ክርአ ከሎ፡ ኣመሪካ ጥራይ ኣብ ዓመት ልዕሊ 80 ቢልዮን ቆርቆሮ ኣሉሚንየም ተፍሪ፡ ኣብ ገለ ዞባታት ድማ መጠን ዳግመ-ምጥቃም ካብቲ ክኸውን ዝግበኦ ኣዝዩ ዝተሓተ እዩ።

ኣሉሚንየም ዳግመ-ምጥቃም እውን ተወሳኺ ጸዓት ዝሓትት ኮይኑ፡ ካብ ጥረ ነገራት ሓድሽ ኣሉሚንየም ካብ ምፍጣር ኣዝዩ ዝወሓደ ጸዓት ዝሓትት እኳ እንተኾነ፡ ሕጂ'ውን ኣብ ምብስባስ ከባቢ ኣበርክቶ ኣለዎ።

4. ኣማራጺታት ካብ ኣሉሚንየም ቆርቆሮ ምስታይ

ካብ ቆርቆሮ ኣሉሚንየም ምስ መስተ ዝተኣሳሰር ሓደጋታት ጥዕናን ከባብያዊ ስክፍታታትን ኣብ ግምት ብምእታው፡ ናብ ጥዕናኻ ዝያዳ ውሑስን ንከባቢ ዝምችእን ኣማራጺታት ክትቅይር ክትሓስብ ትኽእል ኢኻ። ገለ ተግባራዊ ዝኾኑ ኣማራጺታት እዞም ዝስዕቡ እዮም፤

4.1 ጥርሙዝ ብርጭቆ

ጥርሙዝ ብርጭቆ ኣብ መስተታት ክመጽእ ከሎ ሓደ ካብቶም ውሑሳት መዐሸጊ ኣማራጺታት እዩ። ብርጭቆ ዘይከም ቆርቆሮ ኣሉሚንየም ከም ቢፒኤ ወይ ካልእ ተወሰኽቲ ነገራት ናብቲ ፈሳሲ ኣይፈስስን እዩ። ብተወሳኺ ብርጭቆ ኣዝዩ ዳግማይ ክጥቀመሉ ዝኽእል ስለዝኾነ ንምፍራይ ወይ ዳግማይ ንምጥቃም ርኡይ ጸዓት ኣየድልዮን እዩ። ካብ ኣሉሚንየም ዝኸበደን ዝያዳ ስብርባርን እኳ እንተኾነ፡ ጥርሙዝ ብርጭቆ ግን ንከባቢ ዝምችእን ንጥዕና ዝግደስን ኣማራጺ ንዝደልዩ ተጠቀምቲ ብሉጽ ምርጫ እዩ።

4.2 ካብ ዘይተበላሸወ ሓፂን ዝተሰርሑ መትሓዚታት

ነቶም ዳግማይ ክጥቀሙሉ ዝኽእሉ ኣማራጺ ዝደልዩ፡ ካብ ዘይተበላሸወ ሓጺን ዝተሰርሐ ጥርሙዝን መትሓዚታትን ካብ ቆርቆሮ ኣሉሚንየም ብሉጽ ኣማራጺ እዩ። ስቴንለስ ስቲል መርዛም ዘይኮነን ነዊሕ ዝጸንሕን ናብቲ መስተ ኬሚካላት ዘይፈስስን እዩ። ብተወሳኺ ውዑይ ይኹን ዝሑል ንነዊሕ እዋን ሙቐት መስተታት ይሕሉ። ካብ ዘይተበላሸወ ሓጺን ዝተሰርሑ መትሓዚታት ምጥቃም ብኽነት ከጉድልን ኣብ ከባብያዊ ኣሰርካ ከጉድልን ይኽእል።

4.3 ካርቶናትን ኣብ ወረቐት ዝተመስረቱ መትሓዚታትን

ገለ መስተታት ከም ጽማቝን ጸባን ሕጂ ኣብ ካርቶን ወይ ኣብ ወረቐት ዝተሰርሑ መትሓዚታት ተዓሺጎም ይርከቡ። እዚኦም ብሓፈሻ ካብ ቆርቆሮ ኣሉሚንየም ዝያዳ ውሑሳት ኣማራጺታት እዮም፣ ምኽንያቱ ኬሚካላዊ ሽፋን ስለዘየድልዮም፣ ብዙሓት ድማ ካብ ተሓዳሲ፣ ዳግማይ ክጥቀሙሉ ዝኽእሉ ጸጋታት ዝተሰርሑ እዮም። ንከባቢ ዝግደስ ምርጫ ትገብር ከምዘለኻ ንምርግጋጽ ዘላቒ መዐሸጊ ንብረት ዝጥቀሙ ምልክታት ድለ።

4.4 ንከባቢ ዝምችኡ ቆርቆሮ

ምቹእነት ቆርቆሮ ትመርጹ ግን ከኣ ብዛዕባ ሓደጋታት ጥዕናን ጽልዋታት ከባብን እንተተሻቒልኩም፡ ንከባቢ ዝምችኡ ቆርቆሮ ዝጥቀሙ ምልክታት ድለዩ። ገለ ኣፍረይቲ ኣብ ክንዲ ቢፒኤ ወይ ካልእ ጎዳኢ ኬሚካላት ኣብ ተኽሊ ዝተመርኮሰ ሽፋን ናብ ምጥቃም ተሰጋጊሮም ኣለዉ። ብተወሳኺ፡ ኩባንያታት ኣብ ምፍራይ ቆርቆሮ ዳግማይ ዝተጠቕመሉ ኣሉሚንየም ዝጥቀማሉ መንገድታት ይምርምራ ኣለዋ፡ እዚ ድማ ነቲ ኣብ ከባቢ ዘስዕቦ ጽልዋ ንምንካይ ይሕግዝ።

5. መደምደምታ፡ ካብ ቆርቆሮ ኣሉሚንየም ምስታይ ብሓቂ ዋጋ ኣለዎ ድዩ?

ቆርቆሮ ኣሉሚንየም ምቹዋትን ብሰፊሑ ዝርከቡን ክኾኑ ይኽእሉ እኳ እንተኾኑ፡ ምስ ቢፒኤ፡ ተወሰኽቲ ኬሚካላትን ምፍራይን ምጉሓፍን ኣብ ከባብያዊ ጽልዋታት ዝተኣሳሰር ክህሉ ዝኽእል ሓደጋታት ጥዕና ንብዙሓት ተጠቀምቲ ካብ ምቹእነት ዝወሓደ ምርጫ ይገብሮም። ካብ ምዝንባዕ ሆርሞናት ክሳብ ንነዊሕ እዋን ዘስዕቦ ሓደጋታት ምቅላዕ ኣሉሚንየም፡ ካብ ቆርቆሮ ኣሉሚንየም ምስታይ እቲ ዝበለጸ ውሑስ ወይ ዘላቒ ኣማራጺ ከምዘይኮነ ንጹር እዩ።

ንቕሓት ናይዞም ጉዳያት እናዓበየ ምስ ከደ፡ ብዙሓት ተጠቀምቲ ውሑስ ኣማራጺታት ከም ጥርሙዝ ብርጭቆ፡ ካብ ዘይተበላሸወ ሓጺን ዝተሰርሐ መትሓዚታትን ንከባቢ ዝምችኡ ኣማራጺታት መዐሸጊን ይመርጹ ኣለዉ። ብዛዕባ እትሰትዮም መስተታትን ዝኣትውዎም መትሓዚታትን ዝያዳ ብግቡእ ዝተሰነየ ውሳነታት ብምውሳድ፡ ንጐዳእቲ ኬሚካላት ዘለካ ምቅላዕ ከተጉድልን ዝያዳ ዘላቒ ዓለም ንኽትህሉ ኣበርክቶ ክትገብርን ትኽእል።

እዚ ክበሃል ከሎ፡ ኩሎም ቆርቆሮ ኣሉሚንየም ማዕረ ኣይተፈጥሩን። ሻንዶንግ ጂንዝሆው ሄልዝ ኢንዱስትሪ ኮ., ሊሚተድ , ኣብ ኢንዱስትሪ መዐሸጊ እሙን ስም, ብምፍራይ ንጥዕናን ድሕነትን ተወፋይነት ኣለዎ መግቢ-ደረጃ, BPA-ነጻ ውሽጣዊ-ተለቢጡ ኣሉሚንየም ቆርቆሮ . ኣብ ከተማ ጂናን፡ ኣውራጃ ሻንዶንግ ዝርከብ ጂንዝሆው፡ 60 ሽሕ ትርብዒት ሜትሮ ዝስፍሓቱ ፋብሪካ ቢራ ዘካይድ ኮይኑ 19 ዓመታት ናይ ሰደድ ተመኩሮ ሒዛ ትመጽእ ኣላ። ፡ ልዑል ጽሬት ዘለዎ ቆርቆሮ ቢራን መስተን ኣብ ምፍራይ ልዕሊ ምስ ከም ኮካ-ኮላን ትሲንግታኦ ቢራን ዝኣመሰሉ ዓበይቲ ዓለማዊ ትካላት ንግዲ ናይ ነዊሕ እዋን ሽርክነት ኣለና፣ ሞያዊ ኣገልግሎት ኣቀማምጣ ሕትመትን ምሉእ ፍታሕ መዐሸጊን ንህብ።

ጂንዝሆ ከም ወሃቢ ኣገልግሎት መፍትሒ መዐሸጊ መጠን፡ ንጸገማት ዓማዊል ብቕንዕናን ብቕልጡፍን ኣብ ምፍታሕ ዘተኮረ እዩ። ምስ ዓመታዊ መሸጣ ልዕሊ 5.7 ቢልዮን ኣሃዱታት , ሃኒጽና ኣለና ልዑል ብቕዓት ዘለዎ፣ ዝተዋደደ ናይ መዐሸጊ ንብረት ቀረብ ሰንሰለት ። ንመስመር ምፍራይ መስተኻ ዘተኣማምን መሻርኽቲ መዐሸጊ ወይ ምሉእ ሓደ መደበር ፍታሕ የድልየካ ይኹን ፡ ጂንዝሆው ክትጽበዮ እትኽእል ጽሬት፡ ድሕነትን ኣገልግሎትን ሒዛ እያ እተቕርብ.

ስለዚ፡ ሕጂ’ውን ምቹእነት ናይ ኣሉሚንየም ቆርቆሮ እንተደሊኹም፡ ካብ BPA ነጻ ዝኾኑ፡ ንመግቢ ውሑስ ዝኾኑ ንብረታት ዝተሰርሑ ፍርያት ትመርጹ ከምዘለኹም ኣረጋግጹ - ከምቲ ብ Shandong Jinzhou Industry Co. Health