Gatiin Fe'umsaa %40 Ol Gadi Bu'eera, Bittoonni Aluminiyeemii Xiyyeeffannoo Kennuu Danda'u

Bara kanas daandiiwwan daldalaa gurguddoo addunyaa irratti fe’umsi fe’umsaa haalaan gadi bu’aa dhufeera. Indeeksii Fe’umsa Konteenara Shaangaayi (SCFI), baroomeetira gabaa doonii, bara kana Guraandhala 3 qabxii 2505.17n sadarkaa olaanaa irra ture. Haa ta'u malee, Jimaata darbe (7ffaa)tti qabxii 1436.30tti gadi bu'ee ture, kunis %42.67n gadi bu'uu ajaa'ibaati. Keessattuu daandii ijoo gara qarqara galaanaa Dhiha Ameerikaa, qarqara baha Ameerikaa fi Ameerikaa Kibbaatti geessuun kan miidhaman yoo ta’u, gadi bu’iinsi isaanii %45 hanga %54 gidduutti kan argamu yoo ta’u, kunis avalanche to’annaa jala hin oolle fakkaata. Haala hamaa akkasii mudateen dhaabbileen doonii hojii malee waan hin hojjenne tarkaanfii fudhachuu jalqabaniiru!

Keessattuu, gatii fe’umsaa itti fufiinsaan gadi bu’aa jiru to’achuuf dhaabbileen doonii tarkaanfiiwwan hedduu fudhataniiru. Torban shanan dhufan keessatti doonii %7 hir’isuu bira darbee tooftaalee akka dooniiwwan gurguddoo xixiqqoodhaan bakka buusuu fi daandii haaraa eegaluu yeroo biraatti dabarsuu hojiirra oolchaniiru. Haa ta'u malee, tarkaanfiiwwan kun ammallee reetii fe'umsaa tasgabbeessuu yoo dadhaban, dhaabbileen doonii doonii isaanii daran hojii malee taasisuu danda'u.

Akka tilmaama Drewry'tti, torban shanan dhufan keessatti daandii gurguddoo Awurooppaa-Ameerikaa irratti doonii 715 jalqaba irratti beellamame keessaa imala 47 ni haqama. Kanneen keessaa dooniin gara bahaatti geessu Paasifiik qaxxaamuree %43 ni haqama, dooniin Eeshiyaa-Kaaba Awurooppaa fi Meditiraaniyaanii %30 ni haqama, dooniin gara dhihaatti geessu Atlaantiik qaxxaamuree %28 ni haqama.

Gabaasni yeroo dhiyoo dhaabbata gorsaa Linerlytica irraa bahe akka agarsiisutti, dhaabbileen doonii guddina dandeettii to’achuuf tarkaanfii fudhachuu jalqabaniiru, kunis saffisa fe’umsaa dhiheenya kana gadi bu’e duubatti deebisuuf taasifamaa jira. Fakkeenyaaf, hogganaan indaastirichaa Dhaabbanni Doonii Meditiraaniyaanii (MSC) daandii Mustang Paasifiik qaxxaamuru irraa bahuu isaa kan mirkaneesse yoo ta’u, dooniiwwan konteenaraa gurguddoo TEU 24,000 ta’an daandii Eeshiyaa-Kaaba Awurooppaa irraa gara daandii Meditiraaniyaanii fi Afrikaa Dhihaatti jijjiiraa jira. Dabalataanis, Gamtaan Galaanaa daandii haaraa Eeshiyaa-Kaaba Awurooppaa jalqaba Amajjiitti karoorfame yeroo biraatti kan dabarse yoo ta’u, Gamtaan Muummee ammoo daandii Paasifikii lama jalqaba Caamsaaf karoorfame eegaluu harkifata jedhamee eegama.

Ragaan MDS Transmodal irraa argame akka agarsiisutti dhaabbileen doonii daandii Paasifikii irratti dandeettii isaanii Fulbaana waliin wal bira qabamee yoo ilaalamu baay’ee hir’isuu isaanii kan agarsiisu yoo ta’u, ji’a kana keessa %5 hir’ateera. Dandeettiin waliigalaa baatii Sadaasaa bara kanaa TEU miiliyoona 1.686 yoo ta’u, ji’a darberraa TEU 81,000 hir’ateera, garuu ammallee yeroo walfakkaatu bara darbee irraa %16 ol ta’a. Kunis gara fuulduraatti dandeettii guddaa dabalataa hir’isuuf akka dursa ta’uu danda’utti ilaalama.

Dhuma bara 2020 irraa eegalee hanga dhuma bara 2024tti dandeettiin doonii konteenara addunyaa harka sadii ol kan guddate yoo ta’u, baay’inni fe’umsaa addunyaa %10 gadi dabaleera. Dandeettiin guddaan akkanaa dabaluu kan danda’u wantoota akka dhiphina buufata doonii, weerara dhibee ykn rakkoo Galaana Diimaatiin gartokkoon qofa akka ta’e keessa beektonni indaastirichaa ni akeeku. Doonii haaraa geejjibsiisuun rakkoon dandeettii olka’aa suuta suutaan babal’achaa jira.

Dhaabbileen doonii itti aansee doonii isaanii hojii malee hojjechuu fi dhiisuu isaanii kan ilaalamu ta'a. Gama biraatiin indaastirichi dhimmi taarifaa dhangala’aa meeshaalee ukkaamsuu akka danda’us yaaddoo qaba. Ragaan SCFI akka agarsiisutti fe’umsa daandii Awurooppaa konteenara tokkotti 2,851 ture,garuu ji’a 7ffaatti,gara 1,582tti gadi bu’ee ture, kunis %44.51 gadi bu’eera. Karaa qarqara galaanaa Dhihaa Ameerikaa irratti, reetiin yuunitii walqixa miila afurtamaa (FEU) 4,997 irraa gara 4,997to2,291tti gadi bu’uun %54.12 hir’ateera. Haaluma walfakkaatuun, daandii qarqara Bahaa Ameerikaa irratti, reetiin FEU tokkoof 6,481to6,481to3,329 gadi bu’uun %48.13 gadi bu’uu agarsiisa.

Orma bitoonni qaruuraa aluminiyeemii dursanii tooftaa dandamachuu bocuu qabu, jijjiirama reetii fe’umsaa, imaammata taarifaa, tasgabbii dhiyeessii sansalataa fi balaa sharafa alaa irratti xiyyeeffachuun, duubbee yeroo ammaa waliin jireenya kufaatii reetii fe’umsaa Galaanaa fi rakkoo taarifaa jalatti. Baasii loojistikii fooyyessuudhaan, balaa dhiyeessii sansalataa adda addaa gochuudhaan, haala waliigaltee irra deebi’anii mari’achuudhaan, fi meeshaalee dijitaalaa fayyadamuudhaan, bitoonni dorgomaa ta’anii turuu fi naannoo gabaa walxaxaa fi jijjiirama hin qabne keessatti to’annoo baasii galmaan gahuu danda’u. Kanuma waliin, adeemsa naannoo fi daayinamiksii ji’oopoolitikaa xiyyeeffannoo kennuunis dandeettii misooma itti fufiinsa qabu yeroo dheeraa dhaabbilee fooyyessuuf gargaaruu danda’a.